وتةى نؤهةم
بسم الله الرحمن الرحيم
(فسبحانَ الله حين تُمسون وحين تُصبحون * وله الحمدُ في السمواتِ والاَرضِ وعشيّاً وحين تُظهِرون) (الروم:17=18).
ئةى براى بةرِيَزم!
ثرسيبووت كة: "حيكمةت" لة دةستنيشانكردنى ئةو ثيَنج كاتة ديارىكراوانةى نويَذدا ضىية؟
ئيَمةش ئاماذة بؤ تةنها حيكمةتيَك دةكةين لة نيَوان ئةو حيكمةتة زؤرانةى كة لة ديارىكردنى ئةو ثيَنج كاتانةدا هةن:
بةلَآ، هةروةك كاتى هةموو نويَذيَك سةرةتاى ئالأوطؤرِيَكى طةورة و طرنطة لة "زةمان"دا، لة هةمان كاتيشدا ئاويَنةيةكة نيعمةتة هةمةكىية خوايىيةكانى تيَدا دةدرةوشيَنةوة.
لةبةر ئةوة، خواى طةورة فةرمانى بة نويَذكردن داوة لةو كاتانةدا. واتة فةرمانى بة بةندةكانى داوة كة تةسبيحات و رِيَزليَطرتنى خواى طةورةى بالآدةست زياتر بكةن. هةروةها شوكر و ستايشى نيعمةتة زؤرة لةذمارة نةهاتووةكانى = كة لة نيَوان ئةو دوو كاتةدا بةخشيونى = زياتر دةرببرِن. جا بؤ رِوونكردنةوةى ئةم واتا و ناوةرؤكة قوولأ و وردة، ثيَم باشة كة هاودةم لةطةلأ نةفسى مندا طوآ بؤ ثيَنج سةرنج رِابطريت:
سةرنجى يةكةم:
نويَذ = لة ناوةرؤكىدا = بريتىية لة تةسبيحات و بةطةورةرِاطرتن و ستايشنواندن بةرامبةر بة خواى طةورة. واتة:
ثيرؤزرِاطرتنى خواى طةورة، بة كردار و طوفتار، بةرامبةر طةورةيى و شكؤمةندى(جلال)ى ئةو، بة وتنى: "سبحان الله".
هةروةها رِيَز لـآطرتنى، بة رِةفتار و كردار، بةرامبةر كةمالأ(كمال)ى ئةو، بةوتنى: "الله اكبر".
هةروةها ستايشكردنى بة كردةوة و دلأ و زمان و لةش بةرامبةر جوانى(جـمال)ى ئةو، بة وتنى: "الحمد لله".
واتة ئةم سيانة: "سبحان الله، الله أكبر، الحمد لله" بريتين لة بنج و بناوان و تؤوى نويَذ، بؤية لة هةموو ذيكر و هةلَس و كةوتيَكى نويَذدا هةن. هةر لةبةر هةمان هؤية و بؤ ضةسثاندنى ناوةرؤكى نويَذ و بؤ مةبةستى جيَطربوونيةتى لة دلأدا كة لة دواى نويَذةكان هةريةكى سى و سآ جار دووثات دةبنةوة. ضونكة بةم وشة كورت و ثرِ واتايانة واتا و كاكلأ و ناوةرؤكى نويَذ دةضةسثيَت و لة دلأدا جيَطير دةبيَت.
سةرنجى دووهةم:
ثةرستش = لة ناوةرؤكدا = بريتىية لةوةى كة بةندة(عبد) بة خؤشةويستىيةكى ثاكى بآطةرد و بةوثةرِى رِيَز و سةرسوورِمانةوة سوذدة بةريَتة بةر دةرطانةى خوايةتيى خوا و، سةر بخاتة سةر زةوى لة بةردةم كةمالَى ثةروةردطاريَتى و دةستةلآتى نةبرِاوة و ميهرةبانيى خوايةتيى ئةودا و، لة هةمان كاتدا "بآدةستةلآتى" و "هةذارى" و "لاوازى"ى خؤيشى ببينيَت.
واتة هةروةك ثةروةردطاريَتيى خواى طةورة خوازيارى بةندايةتى و طوآرِايةلَىية، ثيرؤزى و بآنيازيى ئةو ثةروةردطاريَتىيةش داخوازى ئةوةن كة "بةندة" = لةطةلأ داواكردنى ليَبوردن و بينينى كةموكوورِىيةكانى = دةرىببرِيَت كة: خواوةند ثاك و بآنيازة لة هةموو كةموكوورِىيةك و، رِاىبطةيةنيَت كة ئةستؤى سةرجةمى بيرورِا ثووضةلَةكانى طومرِايان ناتوانيَت بطاتة طةورةيى ئةو خواية و، خواوةند بةرز و بلَندة بةسةر هةمووياندا. هةروةها دةرىببرِيَت كة خواى طةورة هيَندة خاويَن و بلَندة كة دةستى هيض كةموكوورِى و ناتةواوىيةكى بوونةوةران ناطاتة داويَنى بةرز و بلَندىيةكةى.. بةلَآ، هةموو ئةمانة بة وتنى: "سبحان الله" دةرببرِيَت..
هةروةها كةمالَى توانستى ثةروةردطاريَتى داوا لة "بةندة" دةكات كة ثةنا بباتة بةرى و ثشتى ثآ ببةستيَت. ضونكة بةندة "لاوازى"ى خؤى و "بآدةستةلآتى"ى بوونةوةران دةبينيَت. ئيتر لة بةرامبةر مةزنيى ئاسةوارةكانى توانستى صةمةدانىيةوة و بة دةربرِينى ئةوثةرِى رِيَز و سةرسوورِمانةوة: "الله أكبر" دةكات و بة كةمالَى خشووع و ئةدةب و ملكةضىيةوة دةرِواتة ناو "رِكووع"ةوة..
هةروةها ميهرةبانيى فراوان و نةبرِاوةى ثةروةردطاريَتيى خواى طةورة داوا لة "بةندة" دةكات كة بة زمانى نزا و ثارِانةوة، ثيَداويستىيةكانى خؤى و طشت بوونةوةران و، "هةذارى" و "بآدةسةلآتى"ى هةموويان، لة دةرطاى ئةو طةنجينة نةبرِاوةى ميهرةبانيى ثةروةردطاردا بخاتة رِوو. هةروةها بة وتنى: "الحمد لله" شوكرانة و سوثاسطوزاريى ئةو نيعمةتة زؤر و فةزلأ و ميهرةبانىية زةبةندةيةش دةرببرِيَت كة ئةو ثةروةردطارة ميهرةبانة رِشتوونى بة سةرياندا..
واتة كردار و طوفتارةكانى نويَذ، ئةم واتايانةيان تيَداية و، هةر لةبةر دةرخستنى ئةم ناوةرؤكانةية كة خواى طةورة نويَذى لةسةرمان فةرز كردووة.
سةرنجى سآهةم:
هةروةك مرؤظ نموونةيةكى ثوخت و بضووكى ئةم بوونةوةرانةية و، سورةتى "فاتحة"ش نموونةيةكى نوورانيى قورئانى ثيرؤزة، بة هةمان جؤر "نويَذ"يش ثيَرِستيَكى نوورانىية كة هةموو ثةرستشةكان لةخؤ دةطريَت و نةخشةيةكة رِآ و شويَنى ثةرستشةكانى سةرجةمى بةديهاتووانى لةسةر دانراوة و ئاماذةى تيَدا بؤ كراوة.
سةرنجى ضوارةم:
هةروةك بة جوولآنى هةريةكة لة ضركةذميَر و خولةكذميَر و كاتذميَر و رِؤذذميَرى هةر سةعاتيَك ئةوى تر دةجوولَـيَت و حوكمى ئةوى تر وةردةطريَت، جيهانى دنياش = كة بريتىية لة سةعاتيَكى طةورةى خوايى = بة هةمان جؤرة، ضونكة خولى شةو و رِؤذ كة وةك ضركةذميَرة و، هى سالَةكان كة وةك خولةكذميَر وان و، ئالأوطؤرِى ضينةكانى تةمةنى مرؤظ كة كات دةذميَرن و، ضةرخ وسةردةمةكانى تةمةنى جيهان كة رِؤذذميَرى جيهانن، هةريةكةيان رِووى لةوانى ترة و لةوان دةضيَت و حوكمى ئةوانى تر وةردةطريَت و يةكتر ياد دةخةنةوة.
بؤ نموونة:
كاتى (بةيانى تا طزنط): سةرةتاى بةهارمان ياد دةخاتةوة و لةو كاتة دةضآ.. هةروةها ئةو كاتة دةخاتةوة ياد كة مرؤظ كةوتووةتة ناو رِةحـمى دايكيةوة.. هةروةك يةكةم رِؤذى شةش رِؤذةكةى دروستبوونى ئاسمانةكان و زةويمان دةخاتةوة ياد و لةو رِؤذة دةضآ..
بةم جؤرة، "كات"ى ئةم نويَذة مرؤظ بؤ ئةو كارة طةورة خوايىيانة ئاطادار دةكاتةوة كة لةم كاتانةدا بةرِآ دةكريَن.
كاتى (نيوةرِؤ)يش: ئاماذة بؤ ناوةرِاستى هاوين و، هةرةتى لاوى و، دةمى دروستبوونى مرؤظ لة دنيادا دةكات و، دةركةوتن و درةوشانةوةى ميهرةبانيى خوا و بةرةكةت و ليَشاوى نيعمةتةكانيمان لةو كاتانةدا ياد دةخاتةوة.
كاتى (عةسر)يش: وةكو وةرزى ثايز و، ماوةى ثيرى و، ضةرخى بةختةوةرى واية كة سةردةمى دواهةمين ثيَغةمبةرة صلى الله عليه وسلم. ئةمةش كاروبار و نيعمةتة سةرتاثا ميهرةبانىيةكانى خوامان ياد دةخاتةوة.
كاتى (خؤرئاوا و شيَوان)يش: ئاوابوونى زؤربةى بوونةوةران لة كؤتايى ثايزدا و، مردنى مرؤظ و، كاولبوونى دنيامان لة دةمى بةرثابوونى قيامةتدا دةخاتةوة ياد.. لةطةلأ ئةمةشدا دةرسى طةورةيى خوامان ثآدةلَيَت و، مرؤظ لة خةوى غةفلَةت رِادةثةرِيَنيَت.
كاتى (عيشا)يش: ئةوةمان ثيشان دةدات كة "جيهانى تاريكى" ثةردةى رِةشى بةسةر رِوخسارى "جيهانى رِووناكى"ى رِؤذدا دادايةوة. هةروةها كفنة سثىيةكةى زستانمان دةخاتةوة ياد كة سةر رِووى زةوى دادةثؤشيَت. تةناتةت ئةوةشمان ياد دةخاتةوة كة شويَنةوارى مردووةكانيش دةمريَت و دةرِواتة ذيَر ثةردةى لةيادضوونةوة. هةروةها ئةو كاتةمان ياددةخاتةوة كة دةرطاكانى ئيمتيحانخانةى دنيا بة تةواوى دادةخريَن.. ئةم كاتة كاتيَكة كردارة طةورةكانى خواى "قهار"ى "شكؤمةند" دةردةخات و رِاياندةطةيةنيَت.
كاتى (شةو)يش: زستان و قةبر و جيهانى بةرزةخـمان ياددةخاتةوة. سةرةرِاى ئةوةى كة "رِؤح"ى مرؤظيش ئاطادار دةكاتةوة بؤ ئةوةى كة ضةندة ثيَويستيى بة خواى طةورةى بةسؤز و ميهرةبانة!
(شةونويَذ)يش: فيَرمان دةكات كة ضةندة بؤ رِؤشنايى تاريكة شةوى قةبر و رِووناككردنةوةى تاريكايى جيهانى بةرزةخ ثيَويستيمان ثآيةتى. هةروةها ئاطادارمان دةكاتةوة و يادى ئةو نيعمةتة بآكؤتايىيانةى نيعمةتبةخشى رِاستةقينةمان ثآدةكاتةوة كة لةم ئالأوطؤرِانةدا هةن و، ئةوة دةردةخات كة ضةندة ئةو نيعمةتبةخشة رِاستةقينةية شايستةى شوكر و سةنا و ستايشة.
(بةيانيى دووهةم)يش: بةرةبةيانى "حةشر"مان ياد دةخاتةوة! بةلَـآ، هةروةك هاتنى بةيانى بة دواى ئةم شةوةدا و، بةهار بة دواى ئةم زستانةدا شتيَكى ثيَويست و "حةتمى"ية بةلاى ذيرىيةوة، بة هةمان ثلة و ثاية، هاتنى بةرةبةيانى "حةشر" و بةهارى "بةرزةخ"يش قةتعى و دوور لة طومانة.
كةواتة، هةريةكة لةم ثيَنج كاتانة سةرةتاى ئالأوطؤرِيَكى طرنطة و ئالأوطؤرِى طةورةتريشمان ياد دةخاتةوة. ضونكة موعجيزاتى توانستى خواى طةورة و ديارىيةكانى ميهرةبانيى ئةومان دةخاتةوة ياد كة لة سالأ و ضةرخ و سةردةمةكاندا رِوو دةدةن، ئةوةتا كاروبارة رِؤذانةكةى خواى طةورةى بةتوانا ئاماذةيان بؤ دةكةن. واتة نويَذى فةرز = كة فةرمانبةريى فيترةت و بناغةى بةندايةتى و قةرزى ئةستؤية = زؤر شايان و بةجآية كة لةم كاتانةدا بيَت.
سةرنجى ثيَنجةم:
مرؤظ = لة سـروشـتىدا = تابلَيَى لاوازة، لةطةلأ ئةوةشدا ئةو شـتانةى كة ذيانى لـآ تالأ و ليَلأ دةكةن و خةفةت و ئازارى بؤ دروست دةكةن، طةلـآ زؤرن..
لة هةمان كاتدا تابلَيَى دةستةثاضة و بآدةستةلآتة، كةضى لةطةلأ ئةوةشدا طةلـآ دوذمن و بةلآ و طيروطرفتى زؤرى لةسةر رِيَطاداية..
هةروةها طةلـآ هةذارة، كةضى ثيَويستىيةكانى ذيانى يةكجار طةورة و زؤرن..
هةروةها تةمبةلأ و بآتواناية، كةضى دةبينيت كاروبارى ذيان طةلـآ قورسن لةسةر شانى..
مرؤظايةتىيةكةى واى لـآكردووة كة ثةيوةنديى لةطةلأ سةرجةمى بوونةوةردا هةبآ بة طشتى، كةضى جودايى خؤشةويستان و لةناوضوونى ئةو شتانةى مايةى تةسكينيى دلَن، ئازارى دةدةن..
هةروةها عةقلأ و هؤشى مرؤظ ئامانجى بةرز و بةروبوومى نةبرِاوةى ثيشان دةدةن، كةضى دةستى بةو ئامانج و بةروبوومانة ناطات و تةمةنى كورتة و بآدةستةلآتة و تواناى ئارامطرتنيشى يةكجار كةمة.
لةبةر هةموو ئةمانة و لة حالَةتيَكى وةهادا، سةير بكة و بزانة كة "طيان"ى مرؤظ ضةندة ثيَويستى بةوة هةية لة:
"بةرةبةيان"دا بة دوعا و نويَذ و ثارِانةوة لة دةرطانةى خواى بةدةستةلآتى شكؤمةند و ميهرةبان و خاوةنى جوانى بدات و، بة داواى يارمةتىدان عةرزوحالَى خؤى ثيَشكةش بكات؟! طيانى مرؤظ ضةندة ثيَويستى بة ثالَثشتيَكة ثالَى ثيَوة بدات و هةموو كاروباريَكى قورسى رِؤذ = كة لة رِيَطايداية = بةهؤيةوة هةلَبطريَت و بةرةنطارى ببيَت؟ ئايا ئةمة شتيَكى ئاشكرا نىية؟
لـةكاتى "نيوةرِؤ"شدا: كـة لوتـكةى كةمـالَى رِؤذ و، دةمى كاملأبوونى كاروبارى رِؤذانة و، وةختى حةسانةوةى دواى زةحمةتى ئيشوكار و، كاتى هةناسة و ثشوودانى "طيان" و حةوانةوةيةتى لة دةست ئةو هةموو رِةنج و زةحـمةت و دةرديسةرىيانةى كة دنياى فانى و كاروبارة قورسةكانى دةرخواردى مرؤظى دةدةن، وةك: بآئاطايى(الغفلة) و، سةرسامى و، ثةشؤكان و نارِيَكيى دةروون.. جطة لةوةى كة ئةم كاتة كاتى نواندنى نيعمةتة خوايىيةكانة..
جا رِزطاربوونى "طيان"ى مرؤظ لةو هةموو ئازارانة و خؤقورتاركردنى لةو بآئاطايىو سةرسامىية و، دةربازبوونى لةو شت و كاروبارة كةمنرخانةى كة رِةنج و ئةركى بؤ فةراهةم دةهيَنن و خةمى دةرخوارد دةدةن، تةنها بةوة دةبآ كة مرؤظ بة سكالآ و ثارِانةوة هانا و ثةنا بةريَتة بةر دةرطانةى رِؤزيدةرى رِاستةقينة و، بة شوكر و شتايش دةبآ لة بةرامبةر ئةو نيعمةتة زؤرانةى كة لاى كؤبوونةتةوة و هةستيان ثآدةكات و، بةوة دةبآ كة تةنها ثشت بةو ببةستآ. ئةمةش لةطةلأ دةربرِينى بآدةستةلآتيى خؤى بةرامبةر طةورةيى خواى طةورة بة "رِكووعبردن".. هةروةها بة دةربرِينى ملكةضكردنى خؤى لة بةرامبةريةوة بةوثةرِى ئةدةب و رِيَز و خؤشةويستىيةوة، ئةمةش بة "سوذدةبردن"بؤ كةمالَى هةميشةيىو جوانيى بآويَنة و ناوازةى ئةو.
ئةمةية نويَذى نيوةرِؤ! كةواتة ضةندة جوان و بةتام و شياو و ثيَويستة؟
دةبا ئيتر هيض كةسآ خؤى بة مرؤظ نةداتة قةلَةم طةر لةمة تآنةطات!
لة دةمى "عةسر"يشدا: كة كاتيَكة وةرزة خةفةتبارةكةى ثايز و، دةمى خةمبةخشى ثيرىو، رِؤذانى ثرِ لة ئازارى ئاخر زةمان و، كاتى دةركةوتنى بةرهةمى كردةوةى رِؤذانةمان، دةخاتةوة ياد.. ئةم كاتة، دةمى كؤبوونةوةى تيَكرِاى نيعمةتة مةزنة خوايىيةكانة. وةك: ضةشـتنى تةندروسـتى و لةشسـاغى و ئةنجامدانى خزمةتطوزاريى رِيَك و ثةسةند.. هةروةها كاتى دةربرِينى ئةوةية كة مرؤظ ميوانيَكى رِاسثيَرراوة و، لة لايةكى تريشةوة هةموو شتيَك لة جموجوولَداية و بةرةو نةمان دةرِوات، ئةوةتا خواربوونةوةى ئةو خؤرة طةورةيةى ئاسمان بةرةو ئاوابوون، ئاماذة بؤ ئةم مةبةستة دةكات.
بةلَآ "طيان"ى مرؤظ كة داواكارى نةمرى و هةميشةيىية و لة رِاستيشدا بؤ مانةوة و هةميشةيى دروستكراوة و، جوانى و ضاكةى لةلا خؤشةويستة و، جوداييش ئازارى دةدات.. ئةم مرؤظة، لة دةمى عةسردا دةسنويَذ دةطريَت و نويَذى عةسر بةجآ دةهيَنيَت، تاكو لة بةردةم دةرطانةى خواوةندى "قديم" و "باقى"دا بثارِيَتةوة، ئةو خوايةى كة مانةوة و رِاطيربوونى هةموو شتيَك بة دةستى ئةوة. بؤ ئةوةى مرؤظ ثةنا بباتة بةر طةورةيى و هةميشةيى ميهرةبانىية فراوانةكةى و، شوكر و ستايشى نيعمةتة لة ذمارة نةهاتووةكانى ثيَشكةش بكات. دةبينيت بةوثةرِى ملكةضىيةوة "رِكووع" دةباتة بةردةم عيززةتى ثةروةردطاريَتيى خوا و، بةوثةرِى لةخؤبوردن و خؤنةويستىيةوة "سوذدة" دةباتة بةردةم هةميشةيى خوايةتيى ئةو.. ئنجا ئاسوودةيى دةروون و ثشوودانى رِاستةقينةى "طيان"يشى لةوةدا دةدؤزيَتةوة كة بة بةندايةتىيةكى رِيَكوثيَك و بة ئامادةيىيةكى تةواو لة بةرامبةر خوايةتيى خواى طةورةدا رِابووةستيَت.
ئيتر وةرة سةير بكة و بزانة كة: بةجآهيَنانى نويَذى عةسر = بةم واتا و ناوةرؤكة = ضةندة خزمةتطوزارىيةكى شايستة و فةرمانبةرىيةكى بةرزة؟ بةلَكو ض وةختيَكى شايستة و طونجاوة بؤ طيَرِانةوةى قةرزى "فيترةت" كة لة ئةستؤمانداية و، ضةندة دةسكةوتيَكى بةتامى لةزةتبةخشة بؤ دةستخستنى بةختةوةرى!
هةركةسيَك بة رِاستى مرؤظ بيَت، لةمة تيَدةطات!
لة كاتى "مةغريب"يشدا: كة ضةند شتيَكى طرنطمان ياد دةخاتةوة، وةك: ئاوابوونى ئةو دروستكراوة ناسكؤلَة و جوانانةى جيهانى هاوين و ثايز، لة طةنجينةى ئةمانةتةكان لة سةرةتاى وةرزى زستاندا..
هةروةها وةك: يادخستنةوةى رِؤشتنى مرؤظ بؤ ناو طؤرِ لة كاتى مردندا و، جودايى و ليَكبرِانى بةسؤ و ئازارى لةطةلأ طشت خؤشةويستانىدا..
هةروةها وةك: يادخستنةوةى مردنى دنيا بة طشتى و طواستنةوةى دانيشتووانى بؤ ضةند جيهانيَكى تر..
هةروةها وةك: يادخستنةوةى كوذانةوةى ضراى تاقيطةى ئةم دنياية..
"كاتى مةغريب" وةختى ئاطاداركردنةوة و رِاثةرِاندنى طشت ئةو كةسانةية كة تا رِادةى ثةرستن، شةيداى ئةو شتانةن كة لة ثشت ئاسؤى "نةمان"ةوة ئاوا دةبن!
جا لةبةر ئةمانة، ئةو مرؤظةى كة خاوةنى "طيان"يَكى ثاكى بآطةردى وةك ئاويَنةية، زؤر بة تاسةوةية بؤ موتالآكردنى درةوشانةوةى جوانيى خواوةندى هةميشةيى و باقى. ئةم مرؤظة لةبةر بةجآهيَنانى نويَذى شيَوان لةم كاتةدا، رِوو دةكاتة عةرشى طةورةيى ئةو خوايةى كة هةر بووة و هةر دةشبآ، ئةو خوايةى كة هةرضى ئيشوكارى طةورة و ئالأوطؤرِى ئةم جيهانة مةزنة هةن، هةر ئةو هةموويان بةرِيَوة دةبات و لة ذيَر دةستى ئةودان.
بؤية بة دةنطيَكى زولآلأ هةموو دةوروبةرى خؤى دةلةريَنيَتةوة و لة رِووى طشت بوونةوةرة فانىيةكاندا "الله أكبر" دةلَيَت و دةست لة هةموويان دادةتةكيَنيَت. ئنجا لة بةردةم كةمالَى بةرز و جوانيى بآ ويَنةى خواى طةورةدا دةستةونةزةر رِادةوةستيَت، تاكو بة وتنى: (الحمدُ لله) ستايشى ميهرةبانيى نةبرِاوةى ئةو بكات و، ثاشان بة وتنى: (إِيّاكَ نَعْبُدُ واِيّاكَ نَسْتَعين)يش بةندايةتى و ثشت بةخوا بةستنى خؤى بخاتة بةردةم ثةروةردطاريَتىو خوايةتيى ئةو خوايةى كة ثيَويستى بة ياريدةدةر و هاوةلأ و وةزير نىية و نيشيةتى. ئيتر ئةو مرؤظة، هاودةم لةطةلأ سةرجةمى بوونةوةراندا، دةضيَتة "رِكووع"ةوة و، بة وتنى: "سبحان ربـي العظيم وبحمده" بآدةستةلآتى و لاوازى و هةذاريى خؤى لة بةرامبةر طةورةيى هةميشةيى و دةستةلآتى نةبرِاوة و عيززةتى بآ كةموكوورِيى خواوة، دةردةبرِيَت.
ثاشان كرِنووش دةباتة بةردةم جوانيى زاتى ئةو خوايةى كة زةوالى نىية و، ئةو سيفةتة ثيرؤزانةى كة طؤرِان رِوويان تآناكات و، ئةو كةمالَة هةميشةيىيةش كة هةرطيز ناطؤرِيَت. بةمةش واز لة ثةرستنى غةيرى خوا دةهيَنيَت و خؤشةويستى و بةندايةتيى خؤى = بةوثةرِى رِيَز و خؤنةويستى و سةركزىيةوة = بة وتنى: "سبحان ربـي الأعلى" دةردةبرِيَت، ضونكة لة بريى هةموو شتيَكى فانى و برِاوة، جوانيَكى هةميشةيى و خاوةن ميهرةبانىيةكى بةردةوامى دؤزيوةتةوة. بةمة رِيَزلـيَنانى خواى خؤى دةردةخات، ئةو خوايةى كة بةرزة بةسةر هةموو نةمانيَكدا و ثاكة لة هةموو كةموكوورِىيةك.
ثاشان بؤ "تشهّد" و خويَندنى "تةحيات" دادةنيشيَت و، لةو رِيَطايةوة سلآوى ثيرؤز و سلآواتى ثاك و بيَطةردى هةموو بوونةوةران ثيَشكةش دةكات بة بارةطاى ئةو خوا خاوةن جوانىيةى كة بووة و، ئةو خاوةن طةورةيىيةى كة هةر هةية.. هةروةها ثةيمان لةطةلأ ثيَغةمبةرى خؤشةويستدا = صلى الله عليه وسلم = تازة دةكاتةوة بة سلآولـآكردن و دةربرِينى طوآرِايةلَيى فةرمانةكانى..
لةم كاتةدا رِيَكوثيَكيى بةحيكمةت نةخشاوى ئةم كؤشكةى طةردوون دةبينيَت و دةيكات بة شايةت لةسةر "يةكتايى" بةديهيَنةرى شكؤمةند و، بةمةش ئيمانى خؤى نوآ دةكاتةوة.. ثاشان شايةتمان بة شانى رِاطةيةنةر و ثيَناسةرى ثةروةردطاريَتيى خواى طةورة و رِوونكةرةوةى ئايةتةكانى كتيَبى طةردوون دةهيَنيَت كة حةزرةتى محمد ثيَغةمبةرة، صلى الله عليه وسلم.
ئنجا برِوانة بؤ بةجآهيَنانى نويَذى مةغريب بةم ناوةرؤكة بةرزة و، بزانة كة ضةندة فةرمانبةرىيةكى بلَند و ثاك و بآطةرد و شيرينة و، ضةندةش بةندايةتىيةكى بةتام و جوانةو، ض رِاستىيةكى رِةسةن و بةرز و بالآية!
دةبينين ئةنجامدانى نويَذى مةغريب = بةم شيَوة و واتاية = هاودةمىيةكى بةوةفايانةية و دانيشتنيَكى ثيرؤز و نةبرِاوةية لة ميوانىيةكى برِاوةى وةك ئةم دنيايةدا.
ئايا ئةو كةسةى لةمة تآنةطات، خؤى بة مرؤظ دةزانيَت؟
لة دةمى "عيشا"دا، ئةو كاتةى كة هيض شويَنةواريَكى رِؤذى تيَدا ناميَنيَت و هةموويان لة ئاسؤدا ئاوا دةبن و "شةو" رِةشمالَى خؤى بةسةر جيهاندا دادةكوتآ.. ئةم كاتة، ضةند شتيَكمان ياد دةخاتةوة، وةك: كاروبارة ثةروةردطارىيةكانى ئةو خوايةى كة "مُقلِّبُ الليلِ والنهار"ة، كة خواى بةتواناى شكؤمةندة، ئةو خوايةى كة لاثةرِة سثىيةكةى "رِؤذ" دةطؤرِيَت بة لاثةرِة رِةشداطيرساوةكةى "شةو"..
هةروةها وةك: يادخستنةوةى كاربةرِآكردنة خوايىيةكانى ئةو كةسةى كة "مُسخِّرُ الشّمسِ والقمر"ة كة خواى داناى خاوةن كةمالَة، ئةو خوايةى كة لاثةرِة رِةنطينةكةى هاوين دةطؤرِيَت بة لاثةرِة سارد و سثىيةكةى زستان..
هةروةها وةك: يادخستنةوةى كاروبارة ثةروةردطارىيةكانى ئةو خوايةى كة "خالِقُ الموتِ والحياة"ة، ئةويش بة بنةبرِبوونى هةموو شويَنةواريَكى خةلَكى طؤرِستان = بة دريَذايى زةمانة = لةم دنيايةدا و طواستنةوةيان بة طشتى بؤ جيهانيَكى تر.
بةلَآ، كاتى عيشا كاتيَكة كاروبارى شكؤمةنديى خوا و، درةوشانةوةى "جةمالييةت"ى بةديهيَنةرى ئاسمانةكان و زةوى و، دةركةوتنى جيهانى فراوان و مةزن و نةبرِاوةى دوارِؤذمان دةخاتةوة ياد. ئةمةش بة يادخستنةوةى مردنى دنياى تةنط و تةسكى كةم نرخى فانى و كاولبوونى بة تيَكرِايى.
كاتى عيشا، كات و هةلَويَستيَكة دةيسةلميَنيَت كة: خاوةن و بةرِيَوةبةرى رِاستةقينة و شايستةى ثةرستنى رِاستةقينة وخؤشةويستى رِاستةقينة تةنها ئةو كةسةية كة ئالأ و طؤرِى "شةو" و "رِؤذ" و، "زستان" و "هاوين" و، "دنيا" و "قيامةت"ى وةك ئاسانيى هةلَطيَرِانةوةى لاثةرِةى كتيَب بةلاوة ئاسانة.. ئةو كةسةية كة نووسين وكوذانةوة و طؤرِينى لاثةرِةكانى كتيَبى بوونةوةرى بةدةست بيَت. ديارة ئةمةش لة دةست هيض كةسيَك نايةت مةطةر خاوةنى رِةهاترين دةستةلآت كة فةرمانةكانى هةميشة جآبةجآ كراوة.
"طيان"ى مرؤظيش كة لةوثةرِى هةذارى و كؤلَةوارىداية و خةمناك وسةرلىشيَواوى دوارِؤذة و، نازانآ ضى لة ذيَر ثةردةى شارراوةى ئةو شةو و رِؤذانةداية كة لةسةر رِيَى ذيانىدان.. ئةم مرؤظة، كة نويَذى عيشا دةكات = بةم ناوةرؤك و شيَوةيةى باسمان كرد = بة بآ هيض دوودلَىيةك ضةشنى ئيبراهيم ثيَغةمبةر = دروودى خواى لةسةر بيَت = دةلَيَت: (لا أحبُّ الآفِلين) (الأنعام:76) بؤية دةبينيت بة نويَذكردن ثةنا دةباتة بةر دةرطانةى ثةرستراوى ئةزةلى و خؤشةويستى ئةبةدى و، لةم دنيا و جيهانة فانىيةدا رِاز و سكالآى خؤى لة خزمةت خواوةندى باقيى هةميشةيىدا دةدركيَنيَت لة دةست ئةم دنيا تاريكة و ئةو دوارِؤذةى كة هيضى لـة بارةوة نازانيَت، تاكو لة رِيَى ئةم نزيكىية سةرثآيى و رِاز دركاندنو ثارِانةوة كاتىيةوة، رِووناكى بةم دنيايةى ببةخشيَت و، بة بينينى رِووتيَكردن و ئاورِليَدانـةوةى ميهـرةبانيى خـواوةندى "رِةحـمان" و "رِةحيم" دوارِؤذيشـى رِوونـاك بكاتةوة و تيمارى ئةو زامانةشى ثآ بكات كة جودايى و ليَكبرِانى كةس و كار و برادةر و خؤشةويستان لة دةرووندا دروستيان دةكات..
ئيتر ئةو دنيايةى كة ئةمى لة ياد كردووة ئةميش لة يادى دةكات و، فرميَسكةكانى دلأ و خةفةتةكانى دةروونى خؤى لة بةردةم ئةو ميهرةبانىية نةبرِاوةيةدا هةلأدةرِيَذيَت.
جا بؤ ئةوةى دواهةمين فةرمانبةريى بةندايةتى (واتة نويَذى عيشا) بةجآبهيَنيَت، ثيَش ئةوةى برِواتة ناو شتيَكةوة كة ئةنجامى ناديارة و نازانيَت ثاش ئةو نوستنةى كة لة مردن دةضيَت، ضيى بةسةر ديَت..
هةروةها بؤ ئةوةى دةفتةرى كردةوةى رِؤذانةى بة "حُسْنُ الخاتمة" كؤتايى ثآ بهيَنيَت..
لةبةر هةموو ئةمانة، لةم كاتةدا نويَذى عيشا بةجآ دةهيَنيَت و شةرةفمةند دةبيَت بة رِاوةستانى لة بةردةم خؤشةويست و ثةرستراوى رِاستةقينة و ئةبةدىدا، لة بريى ثةرستنى هةر خؤشةويستيَكى تر..
هةروةها لة بةردةم خواوةندى كةريمى خاوةن دةسةلآتدا رِادةوةستيَت، لة بريى رِاوةستانى لة دةرطانةى ئةو بآدةستةلآتانةى كة خؤيشيان دةستيان كورتة و هةميشة دةست ثان دةكةنةوة..
هةروةها بؤ ئةوةى بة رِاوةستانى لة دةرطانةى خواوةندى ثاريَزةرى ميهرةباندا، ثلةى ئيمانةكةى بةرز ببيَتةوة و لة شةرِى ئةو شتة سامناكانة دةرباز ببيَت كة ليَيان دةترسيَت. بة تايبةتى كة سةرةتاى نويَذةكةى بة "فاتحة" دادةمةزريَنيَت! واتة لة سةرةتاوة مةدح و ستايشى ثةروةردطارى جيهانيان و كةريمى كارسازى ميهرةبان دةكات. ئةو خوايةى كة خاوةنى كةمالَيَكى بآسنوور و دةولَةمةندىيةكى نةبرِاوةية. ئيتر ض كاريَكى بةسةر مةدح و ستايشى ئةو بةديهاتووانةوة هةية كة هيض سووديَكيان نىية و شايانى ستايش نين، تةنانةت لاواز و هةذاريشن؟
هةروةها لة بريى هةلَطرتنى "منةت"، بؤ ثلةى "ميوانى نازدارى ئةم بوونةوةرة" و "فةرمانبةرى ناسراو" بةرز دةبيَتةوة، هةرضةنديش بضووك و ناديار بيَت، تةنانةت وةك "نةبوو" وابيَت لةضاو طةورةيى بوونةوةردا. ئةمةيش بة بةرزبوونةوة و طةيشتنة ثلةى وتوويَذى: (إيّاكَ نَعْبُدُ) واتة بة نيسبةتثةيداكردنى لةطةلأ خاوةنى رِؤذى قيامةت (مالِكِ يَوْمِ الدِّين) و ثادشاى ئةزةل و ئةبةددا. كةواتة بة وتنى: (إيّاكَ نَعْبُدُ وإيّاكَ نستعين) ثةرستش و داواكاريى يارمةتىدانى كؤمةلَطاى طةورةى هةموو بوونةوةران ثيَشكةش دةكات و، ثاشان بة ناوى هةموانةوة و بة وتنى: (إهْدِنا الصِّراطَ الْمُسْـتَقيم) داواى هيدايةتى رِيَى رِاست دةكات، كة شارِيَطايةكى نوورانىية و مرؤظ دةطةيةنيَتة ئةو بةختةوةرىية هةميشةيىيةى كة دواى تيَثةرِكردنى تاريكايىيةكانى دوارِؤذ ثيَى دةطات.
ثاشان بير لة طةورةيى خوا دةكاتةوة و سةرنج لةو خؤر(شمس)ة شارراوانة دةدات كة وةك رِووةك و ئاذةلَة نوستووةكان و، ئةم ئةستيَرة بيَدار و ديارانةن و هةريةكةيان سةربازيَكى طوآرِايةلَى فةرمانى خواى طةورةن و، ضرايةكى رِووناكىبةخشى ئةم ميوانخانةية و، خزمةتطوزاريَكى ئةون.. ئيتر كة سةرنج دةدات و ئةمة دةبينيَت، يةكسةر بة "ألله أكبر" كردنةوة دةرِواتة ناو "رِكووع"ةوة.
ثاشان لة سوذدةى مةزنى هةموو بوونةوةران رِادةميَنيَت، ضونكة دةبينيَت هةموو جؤرةكانى بوونةوةران = لة هةموو سالأ و سةردةميَكدا = وةكو بوونةوةرة خةولـآكةوتووةكانى ئةم شةوةن، تةنانةت زةوى خؤيشى و بطرة سةرتاسةرى جيهانيش وةك سوثايةكى رِيَكوثيك و سةربازيَكى طوآرِايةلأ واية، هةر كة فةرمانبةريَتيى دنياى بة فةرمانى: (كُنْ فَيَكون) تةواو دةبيَت و بةرةو جيهانى شـارراوةى "غةيب" دةنيَرريَتةوة، يةكسةر بةوثةرِى رِيَكوثيَكى و بة "ألله أكبر" كردنةوة سوذدة دةباتة سةر بةرمالَى ئاوابوون!
ثاشان ئةم بوونةوةرانة هةر خؤيان يان لة ويَنةى خؤياندا تةنها بة ئاطاداركردنةوةيةك، كة فةرمانى: (كُنْ فَيَكون)ة، سةرجةم زيندوو دةكريَنةوة و، ئةوانيش بةوثةرِى هيَمنىيةوة سةر دةردةهيَنن و فةرمانى خواوةندى رِاستةقينةيان جآبةجآ دةكةن.
هةروةها ئةم مرؤظة لاوازةش = وةك ئةو بوونةوةرانة = بة وتنى "ألله أكبر" سـوذدة دةباتة بةردةم بارةطاى خواى "رِةحـمان"ى خاوةن كةمالأ و "رِةحيم"ى خاوةن جةمالأ و، بة خؤشةويستىيةكى ثرِ رِيَز و خؤنةويستىيةكى "بةقا"بةخش و ملكةضكردنيَكى سةربةرزىدةر دةلَيَت: "ألله أكبر"!
طومانى تيَدا نىية كة تآطةيشتيت لةوةى نويَذى عيشا بةرزبوونةوة و سةركةوتنيَكى وةك: "ميعراج"ة!
جا برِوانة كة ضةندة فةرمانبةرىيةكى جوان و، ئةركيَكى شيرين و، خزمةتطوزارىيةكى بةرز و، بةندايةتىيةكى بةتام و سةربةرزكةر و، رِاستىيةكى رِةسةنى شياوة.
واتة هةريةكة لةم ثيَنج كاتانةى نويَذ، ثةنجة بؤ ئالأ و طؤرِيَكى طرنط دريَذ دةكات كة لة "زةمان"دا رِوو دةدات و، نيشانةى بةرِآكردنى كارة مةزنة خوايىيةكان و نيعمةتبةخشينة هةمةكىيةكانيةتى.
بةم ثآية بؤمان دةركةوت كة: ديارىكردنى ئةم كاتانةى نويَذ = كة قةرزى فيترةتة بة ئةستؤمانةوة = لةوثةرِى حيكمةتداية.
(سُبْحانَكَ لا عِلْمَ لَنا إلاّ ما عَلَّمْتَنا إنَّكَ أنْتَ العَليمُ الحَكيمُ).
اللهم صل وسلم على من أرسلْتَه معلماً لعبادك، ليعلمَهم كيفيةَ معرفتِك والعبوديةِ لك.. ومعرفاً لكنوزِ أسمائِك.. وترجماناً لآيات كتابِ كائناتِك.. ومرآةً - بعبوديتِه - لجمالِ ربوبيتِك.. وعلى آله وصحبه أجمعين وارحمنا وارحم المؤمنين والمؤمنات. آمين برحمتك يا أرحم الراحمين.