Бу Рисале-и Мупаҹат, һом вуҹуб-у вуҹуд, һом воһдот, һом оһадијат, һәм һашмот-и рубубиј-јәт, һәм азамәт-и гудрәт, һом вус'ат-и раһмогп, һәм умумијот-и һакимијот, һом иһата-и илим, һом шумул-у һикмәт кибп он муһим осасат-ы пманијөји харика бир иҹаз ичиндо февгаладә бир гот'и-јәт во халисијөт вә јогппијот ило исбат едор.

һашро ишараты во билхасса ахырдәки шиддөтли ишарагпы чох гуввәтлидир.

 Ја Илаһи! Вә јa Рәбби!

Бән иманын көзүјлә вә Гур'ан'ын тә'лимијлә вә нуријлә вә Рәсул-и Әкрәм Алејһиссалатү Вәссәламын дәр-сијлә вә исм-и һакимин көстәрмәсијлә көрүјорум ки:

Сәмаватда һечбир деверан вә һәрә-кәт јокдур ки, бөјлә интизамијлә Сәнин мевчудијәтинә ишарәт вә дәла-ләт етмәсин.

Вә һечбир әчрам-ы сәмавијә јохдур ки, сүкутијлә, курултусуз вәзифә кө-рәрәк, дирәксиз дурмаларыјлә Сәнин рубубијәтинә вә ваһдәтинә шәһадәти вә ишарәти олмасын.

Вә һечбир јылдыз јохдур ки, мәвзун хилгәтијлә мунтазам ваз'ијәтијлә вә нурани тәбәссүмијлә вә бүтүн јылдыз-лара мүмасәләт вә мүшабәһәт сиккә-сијлә Сәнин һашмәт-и улуһијтинә вә ваһданијәтинә ишарәт вә шәһадәтдә булунмасын.

Вә он ики сәјјарәдән һечбир сәјјарә јылдыз јохдур ки, һикмәтли һәрә-кәтијлә вә итаәтли мусаххаријәтијлә вә интизамлы вөзифәсијлә вә әһәм-мијәтли пејкләријлә Сәнин вүҹуб-и вүчудуна шәһадәт вә салтанат-ы улу-һијәтинә ишарәт етмәсин.

Әвәт, көкләр, сәкәнәләријлә, һәр-бири төк башијлә шәһадәт етдикләри киби, һеј'әт-и мәчмуасијлә, дәрәчә-и бәдаһәтдә -еј зәмин вө көкләри ја-радан Јарадычы!- Сәнин вүчуб-у вү-чудуна өјлә заһир шаһәдәт вә еј зәрраты, мунтәзәм мүрәккәбатијлә тәдбирини көрән вә идарә едән вә бу сәјјарә јылдызлары мәнзум пејк-ләријлә дөндүрән, әмринә итаәт ет-дирән!- Сәнин ваһдәтинә вә бирлијинә өјлә гуввәтли шәһадәт едәрләр ки, көјүн јүзүндә булунан јылдызлар сајы-сынҹа нурани бүрһанлар вә парлаг дәлилләр, о шәһадәти тәсдиг едәрләр. һәм бу сафи, тәмиз, көзәл көкләр, фөвгаладә бөјүк вә фөвгаладә сүр'әтли әчрамијлә мунтазам бир орду вә електрик ламбаларыјла сүсләнмиш бир салтанат донанмасы вәзијәтини көс-тәрмәк чиһәтијлә, Сәнин рубубијә-тинин һашмәтинә вә һәр шеји ичад едән гудрәтинин азамәтинә заһир дә-лаләт вә һадсиз сәмаваты иһатә едән һакимијәтинин вә һәр бир зиһәјаты гучагына алан раһмәтинин һадсиз ке-нишликләринә гуввәтли ишарәт; вә бүтүн мәхлугат-ы сәмавијәнин бүтүн ишлөринә вә кејфијәтләринә тәаллуг едән вә авчуна алан, тәнзим едән елминин һәр шејә иһатасына вә һик-мәтинин һәр ишә шүмулүнә шүбһәсиз шөһaдөт едөрлөр. Вә о шаһадәт вә дәлаләт о гадар заһирдир ки, куја јылдызлар, шаһид олан көкләрин шә-һадәт кәлимөләри вә тәчәссүм етмиш нурани дөлилләридирләр.

һәм сәмават мејданында, дәнизин-дә, фәзасындакы јылдызлар исә мути' нөфәрләр, мунтәзәм сәфинәләр, хари-ка тәјјарәлөр, әчаиб ламбалар киби вәзијәтијлә, Сөнин салтанат-ы улу-һијөтинин шашаасыны көстәријорлар.

Вө о ордунун өфр£дындан бир јылдыз олан күнөшимизин сәјјарә-ләриндө вә зөминимиздөки вәзифә-ләринин дәлаләт вә ихдаријлә, күнә-шин саир аргадашлары ол-ан јылдыз-ларын бир гысмы ахирәт аләмләринә бахарлар вө вәзифәсиз дејилләр; бәлки баги олан аләмләрин күнәшләридир-ләр.

Еј Вачибү'л - Вүчуд! Еј Ваһид-и Әһад!

Бу харига јылдызлар, бу ачиб күнәшләр, ајлар Сәнин мүлкүндә, Сәнин сәмаватында, Сәнин әмрин илә вә гуввәтин вә гудрәтин илә вә Сәнин идарә вә тәдбирин илә тәсхир вә тәнзим вә тәвзиф едилмишләрдир. Бүтүн о әчрам-ы улвијә, кәндиләрини јарадан вә дөндүрән вә идарә едән биртәк Халига тәсбиһ едәрләр, тәкбир едәрләр, лисан-ы һал илә Сүбһа-наллаһ, Аллаһу Әкбәр дерләр. Бән дәхи онларын бүтүн тәсбиһатијлә Сә-ни тагдис едәрим.

Еј шиддәт-и зуһурундан кизлән-миш вә еј азамәт-и кибријасындан ихтифа етмиш олан Гадир-и Зүлчәлал! Еј Гадир-и Мутлаг!

Гур'ан-ы һакимин дәрсијлә вә Рә-сул-и Әкрәм Алејһиссәлатү Вәсса-ламын тә'лимијлә анладым: Насыл ки, көкләр, јылдызлар, Сәнин мевчуди-јөтинә вә ваһдәтинә шәһадәт едәрләр; өјлә дә ҹевв-и сәма, булудларыјла вә шимшәкләри вә ра'длары вә рүзкар-ларыјлә вә јагмурларыјлә, Сәнин вүчуб-у вүчудуна вә ваһдәтинә шәһадәт едәрләр.

Әвәт, чамид, шүурсуз булуд аб-ы һәјат олан јагмуру, мөһтаҹ олан зи-һәјатларын имдадына көндәрмәси, ан-чаг Сәнин раһмәтин вә һикмәтин иләдир. Гарышыг тәсадүф гарышамаз.

Һәм, електријин ән бөјүјү булунан вә фәваид-и төнвиријәсинә ишарәт едәрәк ондан истифадәјә тәшвиг едән шимшәк исә, Сәнин фәзадакы гуд-рәтини көзәлчә тәнвир едәр.

һәм, јагмурун кәлмөсини мүждә-ләјән вә гоча фәзајы гонушдуран вә тәсбиһатынын күрүлтүсүјлә көкләри чынладан ра'дат дәхи лисан-ы гал илә гонушараг Сөни төгдис едиб рубу-бијәтинә шәһадәт едәр.

һәм зиһәјатларын јашамасына ән лүзумлу рызгы вә истифадәчә өн голајы вә нәфәсләри вермәк, нү-фүслары раһатландырмаг киби чох вәзифәләр илә тавзиф едилән рүз-карлар дәхи, чевви адәта бир һикмәтә бинаән левһ-и маһв вә исбат вә" јазар, ифадә едәр, сонра бозар, тахдасы" сурәтинә чевирмәклә, Сәнин фәа-лијөт-и гудрөтинә ишарәт вә Сәнин вүҹудуна шәһадәт етдији киби Сәнин мәрһамәтинлә булудлардан сагыб зи-һөјатлара көндәрилән раһмәт дәхи, мөвзун, мунтазам гатрәләри кәлимә-ләријлә сәнин вүс'ат-и раһмәтинә вә кениш шәфгәтинә шәһадәт едәр.

Еј Мутасаррыф-ы Фа'ал! Вә еј Фәјјаз-ы Мүтәал!

Сәнин вүчуб-у вүчудуна шәһадәт едән булуд бәрг, ра'д, рүзкар, јагмур, бирәр-бирәр шәһадәт стдикләри киби, һеј'өт-и мәчмуасијлә, кејфијәтчә бир-бириндән узаг, маһијәтчә бир-биринә мухалиф олмагла бәрабәр, бирлик, бәрабәрлик, бир-бири ичинә кирмәк вә бир-биринин вәзифәсинә јардым етмәк хајсијәтијлә, Сәнин ваһдәтинә вә бирлијинә гајәт гувватли, ишарәт едәрләр.

һәм гоҹа фәзајы бир мәһшәр-и әчаиб јапан ва базы күнләрдә бир гач дәфә долдуруб бошалтан рубубијә-тинин һашмәтинә вә о кениш чевви, јазар дәјишдирир бир лөвһа киби вә сыкар вә онунла зәмин багчәсини суландырыр бир сүнкәр киби тасарруф едән гудрәтинин әзамәтинә вә һәрбир шејә шумулүнә шәһадәт етдикләри киби, үмум зәминә вә бүтүн мәхлугата чәвв пәрдәси алтында бакан вә идаро едән раһмәтинин вә һакимијәтинин һадсиз кенишликләринә вә һәршејә јетишмәлринә дәлаләт едәр.

Һәм фәзадаки һава, о гадар һа~ киманө вәзифәләрдө истихдам вә бу-луд вә јагмур. о гадар алиманә фаидәләрдә истимал олунур ки, һәр-шејә иһатә едән бир елим вә һәршејә шамил бир һикмәт олмазса, о истимал, о истихдам оламаз.

Еј Фа'алүн Лима Јүрид!

Чевв-и фәзадаки фәалијәтинлә һәр вакит бир нүмунө-и һашир вә гијамәт көстәрмәк, бир саатдә јазы гыша вә гышы јаза дөндүрмәк, бир аләм кә-тирмәк, бир аләм гејбә көндәрмәк мисиллү шуунатда булунан гудрәтин, дүнјајы ахирәтө чевирәчәк вә ахирәтдә шуунат-ы Сәрмадијәји көстәрәҹәҝ ишарәтини веријор.

Еј Гадир-и Зүлчәлал!

Ҹевв-и фәзадаки һава, булуд вә јагмур, бәрг вә ра'д, Сәнин мүлкүндә, Сәнин әмрин вә һавлинлә, Сәнин гуввәт вә гудрәтинлә мусаххар вә вәзифәдардырлар. Маһијәтчә бир-би-риндән узаг олан бу фәза махлугаты, гајәт сүр'атли вә ани әмирләрә вә чабуг вә ачәлә гумандалара итаәт етдирән амир вә һакимләрини тәгдис едәрәк, раһмәтини мәдһ-ү сәна едәр-ләр.

Еј Арз вә СәмавЗтын Халиг-и Зүлчәлали!

Сәнин Гур'ан-ы Һакиминин та-лимијлә вә Рәсул-и Әкрәм Алсј-һиссәлатү Вәссәламын дәрсијлә иман етдим вә билдим ки; Насыл сәмават јылдызларыјлә вә чевви фәза мүштә-милатијлә Сәнин вүчуб-у вүчудуна вә Сәнин бирлијинә вә ваһдәтинә шә-һадәт едијорлар; өјлә дә, арз бүтүн мәхлугатијлә вә әһвалијлә Сәнин мев-чудијәтинә вә ваһдәтинә, мевчудаты әдәдинҹә шәһадәтләр вө ишарәтләр едәрләр.

Әвәт, зәминдә һеч бир таһаввүл вә агач вә һејванларында һәр сәнәдә урбасыны дәјишдирмәк киби һеч бир тәбәддүл- чүз'и олсун, күлли олсун-јокдур ки, интизамијлә Сәнин вү-чүдуна вә ваһдәтинә ишарәт етмәсин.

һәм һеч бир һејван јокдур ки, зафијәт вә еһтијаҹынын дәрәчәсинә көрә верилән раһиманә рызгыјлә вә јашамасына лүзуму булунан чиһа-затын һакиманә верилмәсијлә, Сәнин варлыгына вө бирлијинә шәһадәти олмасын.

һәм, һәр баһарда көзүмүз өнүндә ичад едилән нәбатат вә һејванатдан һеч бир дәнәси јокдур ки, сан'ат-ы ачибәсијлә вә латиф зијнәтијлә вә там тәмәјјүзијлә вә интизамијлә вә мев-зунијәтијлә Сәни билдирмәсин. Вә зәмин јүзүнү долдуран вә нәбатат вә һејванат денилән гудрәтинин хари-галары вә мучизәләри, мәһдуд вә маддәләри бир вә мүтәшабиһ олан јумурта вә јумуртачыклардан вә гәт-рәләрдән вә һаббә вә һаббәчикләрдән вә чәкирдәкләрдән, јанлышсыз, мү-кәммәл сүслү, әламәт-и фаригәли ола-раг јарадылышлары, Сани-и Һаким-ләринин вүчудуна вә ваһдәтинә вә һикмәтинә вә һәдсиз гудрәтинә өјлә бир шәһадәтдир ки, зијанын күнәшә шәһадәтиндән даһа гүввәтли вә пар-лакдыр.

һәм һава, су, нур, атәш, топрак киби һечбир унсур јокдур ки, шүур-сузлугларыјлә бәрабәр, шүуркаранә, мүкәммәл вәзифәләри көрмәсијлә, бә-сид вә истила едиҹи, интизамсыз, һәр јерә дағылмагла бәрабәр, гајәт мүнтазәм вә мүтәнәвви мејвәләри вә маһсулләри хәзинә-и гејбдән кәтир-мәсијлә, Сәнин бирлијинә вә вар-лыгына шәһадәти булунмасын.

Еј Фатыр-ы Гадир! Еј Фәттаһ-ы Аллам! Еј Фа'ал-и Хәллаг!

Насыл арз, бүтүн сөкәнәсијлә Ха-лыгынын Вачубү'л-Вүчуд олдугуна шәһадәт едәр өјлә дә, Сәнин -Еј Ваһид-и Әһод! Еј Нәннан-ы Мәннан! Еј Вәһһаб-ы Рәззаг!- ваһдәтинә вә әһадијәтинә, јүзүндәки сиккәсијлә вә сәкәнәсинин јүзләриндәки сиккәләриј-лә вә бирлик вө бәрабәрлик вә бир-бири ичинә кирмәк вә бир-биринә јардым етмәк вә онлара бакан рубу-бијәт исимләринин вә фиилләринин бир олмаг чиһәтиндә бәдаһәт дәрә-чәсиндә Сәнин ваһдәтинә вә әһа-дијәтинә шәһадөт, бәлки мевчудат адәдинчә шәһадәтләр едәр.

һәм насыл зәмин, бир ордукаһ, бир мәшһәр, бир тәлимкаһ вәзијәтијлә вә нәбатат вә һејванат фыргәләриндә булунан дөрд јүз бин мухталиф мил-ләтләрин ајры ајры ҹиһазатлары мүн-тәзәмән верилмәсијлә, Сәнин рубу-бијәтинин һашмәтинә вә гудрәтинин һәршејә јетишмәсинә дәлаләт едәр. Өјлә дә һәдсиз бүтүн зиһәјатын ајры ајры рызыглары, вакти вактинә гуру вә бәсид бир топрагдан, раһиманә кәриманә верилмәсијлә вә һәдсиз о әфрадын кәмал-и мусаххәријјәтијлә әвамир-и Рәббанијәјә итаәтләри, раһ-мәтинин һәр шејә шүмулүнү вә һа-кимијәтинин һәршејә әһатәсини көс-тәријор.

һәм зәминдә дәјишмәкдә булунан мәхлугат гафиләләринин севг вә ида-рәләри, мевт вә һәјат мүнавәбәләри вә һејван вө нәбататын идарә вә тәдбирләри дәхи, һәр шејә тәаллуг едән бир елимлә вә һәр шејдә һүк-медән нәһајәтсиз бир һикмәтлә ола билмәси, Сәнин әһата-и елминә вә һикмәтинә дәлаләт едәр.

һөм зөминдө гыса бир заманда һөдсиз вөзифөләр көрән вә һәдсиз бир заман јашајачаг киби исте'дад вә мә'нәви чиһазат илә тәчһиз едилән вә зәмин мевчудатына тәсәррүф едән инсан ичун, бу төлимкаһ-ы дүнјада вә бу мувваггат ордукаһ-ы зәминдә вә бу мүвәггөт мәшһәрдә, бу гадар әһәм-мијәт, бу һәдсиз масраф, бу нөһајәтсиз тәҹәллијат-ы Рубубијәт, бу һәдсиз хитабат-ы Сүбһанијә вө бу гајәтсиз еһсанат-ы Илаһијө, өлбөтдә вө һәр һалдө, бу гысачыг вө һүзүнлү өмрә вө бу гарышыг көдәрли һәјата, бу бөлалы вө фани дүнјаја сыгышмаз. Бәлки анчаг башга вә өбөди бир өмүр вә баги бир дар-ы сәадөт ичүн ола билдији чөһәтиндән, аләм-и бәгада булунан еһсанат-ы ухрәвијәјә ишарөт, бәлки шәһадөт едөр.

Еј Халиг-и Күлли Шеј!

Зәминин бүтүн мөхлугаты, Сөнин мүлкүндә, Сәнин арзында, Сәнин һавл вә гуввәтин илә вә Сәнин гудрәтин

вә ирадәтин илә вә елмин вә һикмәтин илә идарә олунујорлар вә мүсәх-хәрдирләр. Вә зәмин јүзүндә фәа-лијәти мүшаһәдә едилән бир Рубу-бијәт, өјлә өһата вә шүмул көстәријор вә Онун идарәси вә төдбири вә тәрбијәси өјлә мүкәммәл вә өјлә һәс-сасдыр вә һәр төрәфдәки ичрәати өјлә бирлик вө бөрабәрлик вә бәнзәмәклик ичиндәдир ки, тәҹәззи гәбул етмәјән бир күлл вә ингысамы имкансыз булунан бир күлли һүкмүндә бир тасарруф, бир Рубубијәт олдуғуну билдиријор. һөм зәмин, бүтүн сәкә-нөсијлө бәрабәр, лисан-ы галдән даһа заһир һәдсиз лисанларла Халигини тәгдис вә тәсбиһ вә нәһајәтсиз не'мәт-ләринин лисан-ы һалларијлә Рәззаг-ы Зүлчөлалинин һәмд вә мәдһ-ү сәна-сыны едијорлар.

Еј шиддәт~и зуһурундан кизлән-миш вө еј азамөт-и кибријасындан иститар етмиш олан Зат-ы Әгдәс!

Зәминин бүтүн тәгдисат вә тәсби-һатијлә, Сәни гусурдан, ачздән, шә-рикдән тагдис вә бүтүн тәһмидат вә сәналаријлә Сана һәмд вә шүкр едә-рим,

Еј Рәббү'л- Бәрри вә'л -Бәһр!

Гур'анын дәрсијлә вә Рәсул-и Әк-рәм Әлејһиссалатү Вәссаламын тә'ли-мијлә анладым ки: Насыл көкләр вә фәза вә зәмин Сәнин бирлијинә вә варлыгына шаһәдәт едәрләр; өјлә дә баһирләр, нәһирләр вә чешмәләр вә ирмаглар, Сөнин вүчуб-у вүчудүна вә ваһдәтинә бәдаһәт дәрәчәсиндә шә-һадәт едәрләр.

Әвәт, бу дүнјамызын мәнба-ы әча-иб бухар газанлары һөкмүндә олан дәнизләрдә һеч бир мевчуд, һәтда һеч бир гәтрә су јокдур ки, вүҹудијлә, интизамијлә, мәнфәатијлә вә вәзијә-тијлә Халигини билдирмәсин.

Вә бәсид бир гумда вә бәсид бир суда рызыглары мүкәммәл бир сурәтдә верилән гәриб мәхлуглардан вә хилгәтләри гајәт мүнтәзәм һејванат-ы баһријәдән, хүсусән бир данәси бир милјон јумуртачыглары илә дәнизләри шәнләндирән балыглардан һечбириси јокдур ки, хилгәтијлә вә вәзифәсијлә вә идарә вә иашәсијлә вә тәдбир вә тәрбијәсијлә Јараданына ишарәт вә Рәззагына шәһадәт етмәсин.

һәм дәниздә, гијмәтдар, хасијәтли, зинәтли чевһәрләрдән һечбирси јохдур ки, күзәл хилгәтијлә вә чазибәдар фитрәтијлә вә мәнфаәтли хасијәтијлә Сәни танымасын, билдирмәсин.

Әвәт, онлар бирәр бирәр шәһадәт етдикләри киби, һеј'әт-и мәчмуасијлә, бәрабәрлик вә бирбири ичиндә га-рышмаг вә сиккә-и хилгәтдә бирлик вә ичадча гајәт голај вә әфрадча гајәт голај чоклуг нокталарындан Сәнин ваһдәтинә шәһадәт етдикләри киби; арзи топрагијлә бәрабәр бу күррә-и арзи гушатан муһид дәнизләрини мү-аллагда дурдурмаг вә дөкмәдән вә дагытмадан күнәшин әтрафында кәздирмәк вө топрагы истила етдирмәмәк; вә бәсид гумундан вә сујундан, мүтә-нәвви ве мүнтәзәм һсјванатыкы вә чевһәрләрини хәлг етмәк; вә әрзаг вө саир умурларыны күлли вә там бир сурәтдә идарә стмәк вә төдбирләрини көрмәк; вә јүзүиде булунмаг лазым кәлән һәдеиз чәназәләриндән һеч-бириси булунмамаг ногталарындан, Сәнин варлыгына вә Вачибү'л- Вүчуд олдуғуна, мевчудаты әдәдинчә иша-рәтләр сдәрәк шәһадәт едәр.

Вә Сәнин салтанат-ы рубубијә-тинин һашмөтинә вә һәр шејә муһит олан гудрәтинин өзамәтинә пәҝ заһир дәлаләт етдикләри киби, кекләрин февгиндәки гајәт бөјүк вә мүнтәзәм јылдызлардан та дәнизләрин дибмндә булунан ғајәт күчүк ве интизамла иашә едилән балыглара гадар һоршејә јетишән вә һүкмедән раһмәтинин вә һакимијәтинин һәдсиз кснишликлә-ринә дәлаләт; вә интизаматијлә вә фаидәләрнјлә вә һикмәтләријлә вә мизан вә мевзунијәтләријлә, Сенин һәр шејә муһид елминә вә һер шејә шамил һикмәтинә ишарәт едәрләр.

Вә сәнин, бу мисафирханә-и дүн~ јада, јолҹулар ичүн, бөјлә раһмәт һовузларын булунмасы вә инсанын сеЈР~Ү сәјаһәтинә вә кәмисинә вә истифадәсинә мүсәххәр олмасы иша-рәт едәр ки, јолда јапылмыш бир ханда, бир кечә мүсафирләринә бу гадар дәниз һәдијәләријлә икрам едән Зат, әлбәтдә макарр-ы салтанат-ы әбәдијәсиндә өјлә әбәди раһмәт дәниз-ләри булундурмуш ки, бунлар он-ларын фани вә күчүк нүмунәләри-дирләр.

Иштә, дәнизләрин бөјлә гајәт ха-ригә бир тарзда әрзин әтрафында вәзијәти ачибәсијлә булунмасы вә дә-низләрин мәхлугаты дәхи гајәт мүнтә-зәм идарө вә тәрбијә едилмәси бил-бәдаһә көстәрир ки, јалныз Сәнин гуввәтин вә гудрәтин илә Вә Сәнин ирадә вә тәдбирин илә Сәнин мүлкүндә, Сәнин әмринә мүсәххәрдирләр. Вә лисан-ы һалларијлә Халигини тәг-дис едиб Аллаһу Әкбәр дерләр.

Еј дағлары зәмин сәфинәсинә хә-зинәли дирәкләр јапан Гәдир-и Зүл-чәлал!

Рәсул-и Әкрәм Әлејһиссәлатү Вәс-сәламын тө*лимијлә вә Гур'ан-ы һа-киминин дәрсијлә анладым ки? Насыл дәнизләр өчаибләријлә Сәни таныјор-лар вә танытдырыјорлар; өјлә дә даглар дәхи зәлзәлә тә'сиратындан зәминин сүкунәтинә вә ичиндәки да-хили инглабат фыртыналарындан сү-кутуна вә дәнизләрин истиласындан гуртулмасына; вә һаванын газат-ы музыррадан тәсфијәсинә; вә сујун му-һафаза вә иддихарларына; вә зиһә-јатлара лазым олан ма'дәнләрин хәзи-нәдарлыгына етдији хидмәтләријлә вә һикмәтләријлә Сәни таныјорлар вә танытдырыјорлар.

Әвәт, даглардаки дашларын ән-ваындан вә мухталиф хәстәликләрә әлач олан маддәләрин әгсаминдән вә зиһөјата, хүсусөн инсанлара чок ла-зым вә чок мүтәнәвви олан ма-дөнијатын өчн^сындан вә даглары, сәһралары чичәкләријлә сүсләндирән вә мејвөлөријә шәнләндирөн нәба-татын өснафиндән һечбириси јокдур ки, төсадүфә һәвалөси мүмкүн олмајан һикмөтлөријлә, интизамијлә һүсн-ү хилгөтијлә, фаидәләријлә, хүсусән ма~ дәнијатын дуз, лимон дузу, сулфато вө шап киби, сурәтән бирбиринә бөнзөмөклө бәрабәр датларынын шид-дөт-и мухалөфөтијлә вә билхассә нә-бататын бәсид бир топрагдан, чешид чевдид швбларијлө ајры ајры чичөк вө мејвөлөријлө, нөһајәтсиз Гәдир, нө-һајөтсиз һаким, нөһајөтсиз Раһим вә Көрим бир Саниин вүчуб-у вүҹудуна бөдаһөтлө шөһадөт етдикләри киби, һеј^өт-и мөчмуасындаки ваһдәт-и ида-рө вө ваһдөт-и тәдбир вө мөншө' вә мөскөн вә хилгөт вө сен'өтчө бәра-бөрлик вө бирлик вө уҹузлуг вә голајлыг вө чоклуг вө јапылмагда чабуглуг нокталарындан, о Саниин ваһдөтинә вө әһәдијәтинә шәһадәт едәрләр.

һәм насыл ки дагларын јүзүндә вә гарнындаки маснулар, зәминин һәр тәрәфиндә, һәр бир неви ејни заманда ејни тәрздә јанлышсыз, гајәт мүкәм-мәл вә чабуг јапылмалары вә бир иш бир ишә мани олмадан саир невиләр илә бәрабәр гарышыг икән гарыш-дырмаксызын ичадлары, Сәнин ру-бубијәтәинин һашмәтинә вә һеч бир шеј она агыр көлмәјән гудрәтинин әзамөтинә дәлаләт едәр. Өјлә дә зә-минин јүзүндөки бүтүн зиһәјат мәх-лугларын һәдсиз һачәтләрини, һәтта мүтәнәвви хәстөликләрини, һәтта мухталиф зевгләрини вә ајры-ајры иштиһаларыны тәтмин едәҹәк бир сурәтдә, дагларын јүзләрини вә ич-ләрини мүнтәзәм әшҹар вә нәбатат вә мадәнијатла долдурмак вә мөһтачлара тәсхир етмәк чиһәтијлә, Сәнин раһ-мәтинин һәдсиз кеншилијинә вә һа-кимијәтинин нәһајәтсиз вүс'атинә дәлаләт; вә топраг тәбәгаты ичиндә кизли вә гаранлык вә гарышыг булун-дугу һалдә, биләрәк, көрәрәк, шашыр-мајараг, интизамла, һачәтләрә көрә иһзар едилмәләријлә, Сәнин һәр шејә тәаллук едән елминин әһатәсинә вә һәрбир шеји тәнзим едән һикмәтинин бүтүн өшјаја шүмулүнә вә әлачларын иһзараты вә мәдәни маддәләрин ид-дихаратијлә, рубубијәтинин раһиманә вә кәриманә олан тәдабиринин мә-һасининә вә инајәтинин еһтијатлы ләтаифинө пөк заһир бир сурәтдә ишарәт вә дәлаләт едәрләр.

Һәм бу дүнја ханында мисафир јолчулар ичүн гоча даглары ләва-зыматларына вә истигбалдәки еһти-јаҹларына мүнтөзәм еһтијат депосу вә чиһазат анбары вә һәјата лүзуму олан чок дәфинәләрин мүкәммәл мәхзәни олмак чиһәтиндә ишарәт, бәлки дә-лаләт, бәлки шәһадәк едәр ки; бу гадар кәрим вә мисафирпәрвәр вә бу гадар һаким вә шәфгәтпәрвәр вә бу гадар гадир вө рубубијәтпәрвәр бир СЗниин, өлбәтдә вө һөрһалдә, чок севдији о мисафирләри ичүн, әбәди бир алөмдә, әбөди еһсанатынын әбәди хөзинөләри вардыр. Бурадакы дағлара бөдөл, орада јылдызлар о вәзифөји көрүрлөр.

Еј Гадир-и Күлли Шеј!

Даглар вө ичиндәки мохлутлар Сө-нин мүлкүндө, Сөнин гувват вө гүд-рәтинлө вә елм вө һикмөтинлө мү-сөххөр вө мүддөхөрдирлөр. Онлары бу төрздө төвзиф вө төсхир едөн Ха-лишни такдие вө тесбиһ ед^рлөр.

Еј Халиг-и Рөһм£н! Вө еј Рөбб-и Раһим!

Рөсул-и Әкрөм Әлејһиссөлатү Вөс-сөламын тәлимијлө вә Гур'aн-ы һа-киминин дөрсијлө анладым: Насыл ки, сөма вө фөзЗ вө өрз вө дөниз вө даг, мүштөмилЗт вө мөхлукларыјлө бөра-бөр Сөни таныјорлар вө танытдырыјор-лар; өјлө дө зөминдөки бүтүн агаҹ вө нөбатЗт, јапраглары вө чичөклөри вө мејвәләријлә, Сәни бәдаһәт дәрәҹә-синдә танытдырыјорлар вә таныјорлар. Вә үмум әшчарын вә нәбататын ҹәзбәдаранә һәрәкәт-и зикријәдә бу-лунан јапракларындан вә зинәтләријлә Саниинин исимләрини тәвсиф вә тә'-риф едән чичәкләриндән вә ләтафәт вә чилвә-и мәрһамәтиндән тәбәссүм едән мејвәләриндән һәрбириси, тәса-дүфә һәваләси һечбир чиһәт-и имканы олмајан харика сән'әт ичиндәки низам вә низам ичиндәки мизан вә мизан ичиндәки зијнәт вә зијнәт ичиндәки накышлар вә накышлар ичиндәки кү-зәл вә ајры-ајры кокулар вә кокулар ичиндәки мејвәләрин мухталиф дад-ларијлә, нәһајәтсиз Раһим вә Көрим бир Саниин вүчуб-у вүчудуна бәдаһәт дәрәчәсиндә шәһадәт етдикләри киби; һеј'әти мәчмуасијлә, бүтүн зәмин јү-зүндә бирлик вә бәрабәрлик, бир-биринә бәнзәмәклик вә сиккә-и хил-гатдә мүшабәһәт вә тәдбир вә идарәдә мүнасәбәт вә онлара тәаллуг едән иҹад феилләри вө Рәббани исимләрдә мү-вафәгәт вә о јүз бин әнваын һәдсиз әфрадларыны бирбири ичиндә ша-шырмајараг бирдән идарәләри киби нокталарыјлә, о Вачибү'л -Вүҹуд Са-ниин билбәдаһә ваһдәтинә вә әһа-дијәтинә дәхи шәһадәт едәрләр.

һәм насыл ки онлар Сәнин вүчуб-у вүчудуна вә ваһдәтинә шәһадәт еди-јорлар; өјлә дә руј-и зәминдә дөрд јүз бин миллөтләрдән тәшәккүл едән зи-һәјат ордусундаки һадсиз әфрадын јүз бинләр тәрздә иашә вә идарәләри, шашырмајараг, гарышдырмајараг, мү-кәммәл јапылмасијлә Сәнин рубу-бијәтинин ваһданијәтдәки һашмәтинә вә бир баһары, бир чичәк гадар голај иҹад едән гудрәтинин әзамәтинә вә һәр шејә тәаллукуна дәлаләт ет-дикләри киби; гоча зәминин һәр тәрәфиндә, һәдсиз һејванатына во инсанлара, һәдсиз тәамларын чешид чешид әксамыны изһар едән раһмәтинин һәдсиз кенишлијинә; вә о һәдсиз ишләр вә инамлар вә идарәләр вә иашәләр вә ичраәтләр кәмал-и интизамла чөрәјанлары вә һәршеј, һәтта зәррәләр о әмирләрә вә ичраәтә итаәт вә мүсәххәријәтләријлә, һаки-мијәтинин һәдсиз вүс'атинә гәт'и дә-лаләт етмәклә бәрабәр; о агачларын вә нөбатларын вә һәр бир јапраг вә чичәк вә мејвә вә көк вә дал вә будаг киби һәр бирисинин һәрбир шејини, һәрбир ишини биләрәк, көрәрәк, фај-далара, мөсләһәтләрә, һикмәтләрә кө-рә јапылмагла, Сәнин елминин һәр шејә өһатәсинә вә һикмәтинин һәр-шејә шүмулүнә пәк заһир бир сурәтдә дәлаләт вә һәдсиз пармагларијлә иша-рәт едәрләр. Вә Сәнин гајәт кәмалдәки чә-мал-и сән'әтинә вә нәһајәт ҹә-малдәки кәмал-и не'мәтинә һәдсиз дилләријлә сәна вә мәдһ едәрләр.

һәм бу муваггат ханда вә фани мисафирханәдә вө гыса бир заманда вә аз бир өмүрдә, әшчар вә нәбататын әлләријлә бу гадар гијмәтдар еһсанлар вә не'мәтләр вә бу гадар фөвгәладә мәсрәфләр вә икрамлар ишарәт, бәлки шәһадәт едәр ки: Мисафирләринә бу-рада бөјлә мәрһамәтләр јапан гуд-рәтли, кәрәмкар Зат-ы Раһим, бүтүн етдији мәсрәфи вә еһсаны, Кәндини севдирмәк вә танытдырмаг нөтичө-синин әксијлө, јани, бүтүн мәхлугат тәрәфиндән, "Бизә даддырды, фәгәт једирмәдән бизи идам етди" демәмәк вә дедирмәмәк вә салтанат~ы улу-һијәтини исгат етмәмәк вә нәһајәтсиз раһмәтини инкар етмөмәк вә ет-дирмәмәк вә бүтүн мүштаг дост-ларыны мәһрумијәт чиһәтиндә дүш-мәнләрә чевирмәмәк нокдаларындан, әлбәтдә вә һөрһалдә, өбәди бир аләм-дә, өбәди бир мәмләкәтдә әбәди быра-качагы абдләринә, әбәди раһмәт хә-зинәләриндән, әбәди Чәннәтләриндө, әбәди вә Ҹәннәтә лајиг бир сурәтдә мејвәдар, әшчар вә чичәкли нәбатлар иһзар етмишдир. Бурадакиләр исә мүштөриләрә көстөрмәк ичүн нүму-нәләрдир.

һәм ағачлар ве нәбатлар, үмумән јапраг вө чичөк вә мејвөлөринин кәлимөлөријлә Сөни тәгдис вә тәсбиһ вә тәһмид етдикләри киби, о көлимә-лөрдән һәрбириси дәхи ајрыча Сәни төгдис едәр. Хүсусөн мејвөләрин бәди* бир сурәтдә^ әтләри чоҝ мухтәлиф, сән'әтләри чок ачиб, чәкирдәкләри чох харига олараг јапылараг, о јемәк таблаларыны агаҹларын өлләринә ве-риб вә нәбатларын башларына гојараг зиһәјат мисафирләринә көндәрмөк чи-һәтиндө, лисан-ы һал олан тәсбиһатлары, зуһурча лисан-ы гал дө-рәчәсинә чыкар. Бүтүн онлар Сөнин мүлкүндә, Сәнин гуввөт вө гудрә-тинлә, Сәнин ирадә вө еһсанатынла, Сөнин раһмәт вә һикмөтинлә мүсөх-хәрдирләр вә Сәнин һәрбир әмринө мутидирләр.

Еј шиддөт-и зуһурундан кизлән-миш во еј кибрија-јы өзамөтиндон тәсәттүр етмиш олан Сани-и Һаким вә Халиг-и Раһим!

Бүтүн өшчар вә нәбататын, бүтүн јапраг вө чичөк вә мејвәләрин дил-ләријлә вә өдәдијлә, Сәни гусурдан, әчздөн, шөрикдән такдис едәрәк һәмд-ү сөна едәрим.

Еј Фатыр-ы Гадир! Еј Мүдәббир-и Һаким! Еј Мүрәбби-и Раһим!

Рөсул-и Әкрөм Әлејһиссәлатү Вәо сөламын тәлимијлә вә Гур'ан-ы Һа-кимин дәрсијлө анладым вә иман етдим ки, насыл нәбатат вө әшчар Сәни таныјорлар, Сәнин сыфат-ы гүд-сијөни вө Әсма-и Һүснаны билди-ријорлар. Өјлә дә зиһәјатлардан руһлу гысмы олан инсан вә һејванатдан һечбириси јокдур ки, чисминдә гајәт мүнтөзәм саатләр киби ишләјән вә ишләтдирилән дахили вә харичи әза-ларијлө вө бәдәниндә гајәт инчә бир низам вө гајәт һөссас бир мизан вә гајәт мүһим фајдалар илә јерләш-дирилән алат вө дујгуларыјлә вә чәсәдиндә гајәт сән'әтли бир јапылыш вә гајәт һикмәтли бир тәфриш вә гајәт диггәтли бир мүвазәнә ичиндә гонулан чиһазат-ы бәдәнијәсијлә, Сәнин вүчуб-у вүчудуна вә сифәтләринин таһаггугуна шәһадәт етмәсин. Чүнки, бу гадар басиранә, назик сән'әт вә шүуркаранә, инчә һикмәт вә мүдәббиранә, там мүвазәнәјә, әлбәтдә кор гуввәт вә шүурсиз тәбиәт вә сәрсәри тәсадүф гарышамазлар вә онларын иши оламаз вә мүмкүн дејилдир. Вә кәнди кәндинә төшәккүл едиб өјлә олмасы исә, јүз дәрәчә муһал ичиндә муһалдир. Чүнки о һалдө һәр бир зәррәси, һәрбир шејини вә чәсәдинин тәшәккүлүнү, бәлки дүнјада әлагадар олдугу һәр шејини биләҹәк, көрәчәк, јапабиләчәк, адәта илаһ киби, әһаталы бир елми вә гудрәти булуначаг, сонра тәшкил-и чәсәд она һәвалә едилир вә "Көнди кәндинә олујор" дениләбилир.

Вә һеј'әт-и мәчмуәсиндәки ваһдәт-и тәдбир вә ваһдәт-и идарә вә ваһдәти нев'ијә вә ваһдәт-и чинсијә вә үмумун јүзләриндә көз, гулаг, агыз киби нокдаларда иттифаг чәһәтиндә мү-шаһәдә едилән сиккә-и фитрәтдә бир-лик вә һәрбир нев'ин өфрады си-маларында көрүлән сиккә-и һикмәтдә иттиһад вә иашәдә вә ичадда бә-рабәрлик вө бирбиринин ичиндә бу-лунмаг киби, кејфијәтләриндән һеч-бириси јокдур ки, Сәнин ваһдәтинә гөт'и шәһадәтдә булунмасын. Вә һәр-бир фәрдиндә каината бакан бүтүн исимлөрин чилвәләри булунмагла, ва-һидијәт ичиндә Сөнин әһадијәтинә ишарәти олмасын.

һәм, насыл ки инсан илә бәрабәр һејванатын, зәминин бүтүн јүзүндә јајылан јүз бин әнваы, мүнтәзәм бир орду киби төчһиз вә тә'лимат вә итаәт вә мусаххаријөтлә вә ән күчүкдән та ән бөјүјә гадар Рубубијәтин әмирләри интизамла чәрәјанларијлә о Рубу-бијәтинин дәрәчә-и һашмәтинә; вә гајәт чоклугла бәрабәр гајәт гијмәтли; вө гајөт мүкөммөл олмагла бөрабөр гајөт чабуг јапылмалары; вө гајөт сөн'өтли олмагла бөрабөр гајөт голај јапылышларыјлө гудрөтинин дөрөчө-и өзамөтинө дөл&лөт етдиклөри киби; шөргдөн гөрбө, шималдан чөнуба гадар јајылан, микробдан та көркөрана га-дар, өн күчүчүк синөкдөн т£ өн бөјүк гуша гадар бүтүн онларын рызык-ларыны јетишдирөн раһмөтинин һөд-сиз вүс'өтинө; вө һөрбири өмирбөр нөфөр киби вөзифө-и фытријөсини јапмаг вө зөмин јүзү һөр баһарда, күз м§чсрминдө төрхис едмөилрр јерммдө јенидш таһт«ы еилдһа алмнмыш бир ордуја ордукИҺ олмаг чиһөтијлө ҺЗки» мијөтинин нөһДјөтсиз кенишлијинө гө-ти'и дөлЗлөт едөрләр.

һөм, насыл ки һејвЗнИтдан һәр бирси, каинатын бир күчүк нүсх©си вө бир мисЗл-и мүсаггари һөкмүнда, гајөт дөрин бир елим ва гајөт дегиг бир һикмөтло, гарышыг өчз!лары га-рышдырмајараг ш бүтүн һејванларын ајры-ајры сурәтләрини шашырмајараг, хөтасыз, сәһивсиз, ногсансыз јапыл-маларијлә, елминини һәр шејә өһа-тәсинө вә һикмәтинин һәр шејә шү-мулүнө, әдөдлөринчә ишарәтлөр едөр-лөр. Өјлә дә, һәрбири бирәр мучизө-и сәнәт вө бирөр харига-и һикмәт олачаг гадар сәнәтли вө күзәл јапылмасијлә, чох севдијин вө тәшхирини истәдијин сөнәт-и Раббанијәнин кәмал-и һүснүнә вө гајәт дәрөчәдә күзәллијинә ишарәт вә һөр бириси, хүсусән јаврулар, гајәт наздар, нЗзәнин бир сурәтдә бәс-ләнмәләријлә вә һәвәсләринин вә ар-зуларынын төтмини чәһәтијлә, Сәнин инајәтинин гајәт ширин чәмалинә һөд-сиз ишарәтлөр едәрлөр.

Еј Раһманир-Раһим! Еј Садыгу'л-Вади'л-Әмин ! Еј Малик-и Јевмиддин! Сәнин Рәсул-и Әкрәм Әлејһис-сәлатү Вәссәламынын тә'лимијлә вә Гур'ан-ы һакиминин иршадијлә ан-ладым ки: Мадөм каинатын ән мүн-тәхәб нәтичәси һәјатдыр; вә һәјатын ән мүнтәхәб хүласасы руһдур; вә зируһун ән мүнтәхәб гысмы зишуур-дур; вә зишуурун өн чамии инсандыр. Вә бүтүн каинат исә һәјата му-саххардыр вө онун ичүн чалышыјор вә зиһәјатлар зируһлара мүсәххәрдир, онлар ичүн дүнјаја көндөрилијорлар; вә зируһлар инсанлара мүсөххәрдир, онлара јардым едијорлар. Вә инсанлар фитрәтән Халигини пәк чидди се-вәрләр; вө Халигләри онлары һәм севәр һәм Кәндини онлара һәр вәсилә илә севдирир; вө инсанын исте'дады вә чиһазат-ы мә'нөвијәси, башга бир баги аләмә вә өбөди бир һәјата бакыјор; вә инсанын гәлби вә шууру бүтүн гүввөтијлә бәга истијор; вә лисаны, һөдсиз дуаларыјлә бәга ичүн Халигинә јалварыјор. Әлбәтдә вә һәр-һалда, о чох севөн в.ә севилән вә мәһбуб вә муһиб олан инсанлары дирилмәмәк үзәрә өлдүрмәклә, әбәди бир мәһәббәт ичүн јарадылмыш икән әбәди бир әдавәтлә күҹәндирмәк оламаз вө габил дејилдир. Бөлки башга бир өбөди алөмдө мөс'удЗнә јашамасы һикмөтијлө бу дүнјада чалышмаг вө ону газанмаг ичүн көндөрилмишдир. Вө инсана төчөлли едөн исимлөрин бу фани вө гыса һөјатдаки чилвөләријлө, алөм-и бөгада онларын ајинөси олан инсанларын, өбөди чилвөлөринө маз-һар олачагларына ишарөт едөрлөр. Әвөт, Әбөдинин садык досту, өбөди олачаг. Вө БЗгинин Зјинө-и зишууру, баги олмаг лЗзым көлир.

һејванларын руһлары бЗги гала-чагыны вө һүдһүд-ү СүлејмЗни (А.С) вө нөмл'и, вө нака-и Салиһ (А.С) вә көлби Асһ5б-ы Көһф киби бө'зи өфра-ды мөхсуса, һөм руһу, һөм чөсөдијлә баги алөмө кидөчөји вө һөр бир нөв'ин, ара-сыра истимал ичүн биртөк чөсөди булуначагы, ривајат-ы саһи-һадан анлашылмагла бөрабөр, һикмөт вө һөгигөт, һөм Раһмөт вө Рубубијөт өјлө иктиза едөрлөр.

Еј Гадири Гајјум!

Бүтүн зиһәјат, зируһ, зишуур, Сәнин мүлкүндә, јалныз Сәнин гүввәт вә гүдрәтинлө вә анчаг Сәнин ирадә төдбиринлө вө раһмәт вө һикмәтинлә, рубубијәтинин өмирләринә тәсхир вә фытри вөзифөлөрлө тәвзиф едилмишләр вә бир гисмы, инсанын гүввәти вә гөләбәси ичүн дејил, бөлки фытратән инсанын за'фы вә ачзи ичүн. Раһмәт тарафындан она мусаххар олмушлар. Вә лисан-ы һал вә лисан-ыгал илө Санилөрини вө Мабудларыны гусурдан, шөрикдөн төгдис вә не'мөтләринө шүкүр вө һөмд едөрәк, ҺӘЈ бири ибадәт-и мәхсусасыны јапыјорлар.

Еј шиддәт-и зуһурундан кизлән миш вә еј азамәт-и кибриј^сында! пөрдөләнмиш олан Зат-ы Агдәс!

Бүтүн зируһларын тәсбиһатијлә Сә ни тагдис етмәк нијәт едиб.

дијорум.

Ja Раббөֹл Аломин! Ја Илаһә'л Әвнолино вә'л-Ахири.н! Ја Рaбба'с-сamaзвата вә'л-Арадин!

Paсул~и Әкрәм Алејһиссалату Вәс-сәламын тө'лимијлә вә Гур'ан-ы һа~ кимин дәрсијлө анладым вә иман етлим ки; Насыл сема, феза, арз, бәрр вә баһр, ш'әчәр, нәбат, һејван әф-радијло, әчзасыјлә, зәрратыјлә Сәни билијорлар, таныјорлар вә варлыгына ко оирлијинә шәһадәт вә дәлаләт вә игсјар^т сдијорлар. Өјлә дә, каинатын хуласасы олан зиһәјат вә зиһәјатын хүласасы олан инсан; во инсанын хуллочсы олап ә}Јбија, овлија, өсфи-јаныл хүласасы олан гәлбләринин вә акылларыннн мүшаһәдат вә кәшфијат «о илһамат во истихрачатыјлә, јүзәр ичмз вә јүзәр товатүр гүввәтиндә бир гатијетле Сәнин вүчуб-у вүҹудуна вә Сәнин ваһданијот вә өһадијәтинә шәһадәт глнб ихбар едијорлар. Му'чизат нп корамат вә јагини бүрһанларыјла, ха6арләр иниисбат едијорла р.

Әвәт, гәлбләрдә, пәрде-и гајбда ихтар едичи бир Зата бакан Һичбир хатырат-ы ғајбијә; вә илһам едичи бир Зата бакдыран һичбир илһамат-ы с! дыга; вә һаггалјагин сурәтиндә Сифат-ы Гудсијә вә Әсма-и һүснаны кәш федәи һеч бир итигад-ы јагинә; вә әнбија вә әвлијада бир Вачибү'л-Вүчу-дун әнварыны - ајнәлјагин илә мү-шаһидә едөн һичбир нурани гәлб ве әсфија вә сыддыгындә бир Халиг-и күлл-и шеј'ин ајат-ы вүчубуну ве бәраһин-и ваһдәтини илмәлјагик илә тасдиг едән, исбат едән һичбир мүнәв-вәр акыл јокдур ки, Сәнин вүчуб-у вүчудуна вә сыфат-ы гудсијәно ве Сәнин ваһдәтинә вә әһадијәтинә вә Әсма-и һүснана шәһадәт стмәсин, дәлаләти булунмасын вә ишарәти о.т масын.

Вә билхасса, бүтүн әнбија во әвл;-и. вә әсфија вә сыддыгынын имамы во рәиси вә хүласасы олан Рәсул~и Әкрәм Аләјһиссалатү Вәссәламын ихбарыны тасдиг едән һичбир му'чизат-ы баһирәси; вә һагганијәтини көстәрән һичбир һәгигәт-и алијәси; вә бүтүн мүгәддәс вә һәгигәтли китабларын хүласатү'л-хүласасы олан Гур'ан-ы Му'чизүл-Бәјанын һичбир ајәт-и Тев-һидије-и гатиасы; вә мәсаил-и има-нијәдән һичбир мәс'әлә-и гүдсијәси јохдур ки, Сәнин вүчуб-у вүчудуна вә гудси сыфатларына вә Сәнин ваһ-дәтинә вә әһадијәтинә вә әсма вә сыфатына шәһадәт етмәсин вә дә-лаләти олмасын вә ишарәти булун-масын.

һәм, насыл ки бүтүн о јүз бинләр мухбир-и садыглар, му'чизатларына вә кәраматларына вә һүҹчәтләринә ис-тинад едәрәк Сәнин варлыгына вә бирлијинә шәһадәт едәрләр. Өјлә дә, һәр шејә муһит олан Арш-ы Азамын күллијат-ы умуруну идарәдән, та гәл-бин гајәт кизли вә чүз'и хатыратыны вә арзуларыны вә дуаларыны билмәк вә ишитмәк вә идарә етмәјә гадар чәрәјан едән рубубијәтинин дәрәче-и һашмәтини вә көзүмүз өнүндә һадсиз мухтәлиф әшјајы бирдән иҹад едән, һичбир фиил бир фиилә, бир иш бир ишә мани олмадан, ән бөјүк бир шеји ән кичик бир синәк киби голајҹа јапан гудурәтинин дәрәче-и азамәтини иҹма4 илә, иттифаг илә е'лан вә ихбар вә исбат едијорлар.

һәм, насыл ки бу каинаты зируһа, хүсусән инсана мүкәммәл бир сарај һөкмүнә кәтирән; вә Ҹәннәти вә сөадәт-и әбәдијәји чин вә инсә иһзар едән вә ән кичик бир зиһәјаты унут-мајан; вә ән ачиз бир гәлбин тат-мининә вә талтифинә чалышан ра-һмәтинин һадсиз кенишлијини вә зәр-ратдан та сәјјарата гадар бүтүн әнва-ы мәхлугаты әмирләринә итаат етдирән вә тәсхир вә тавзиф едән һаки-мијәтинин ниһајәтсиз вүс'атыны хабәр верәрәк, му'чизат вә һүҹчәтләријлә исбат едәрләр. Өјлә дә, каинаты, әчзалары адәдинчә рисаләләр ичиндә булунан бир китаб-ы кәбир һүкмүнә кәтирән; вә Левһ-и Маһфузун дәф-тәрләри олан Имам-и Мубин вә Ки-таб-ы Мүбиндә, бутүн мөвҹудатын бүтүн сөркүзәштләрини гајдедиб јазан, вә үмум чөјирдәкләрдә умум агаҹ-ларын фиһристлөрини вө програмла-рыны вә зишуурун башларында, бүтүн гүвве-и һафизәлөрдә, саһиблөринин тарихче-и һәјатларыны јанлышсыз, мунтазаман јаздыран елминин һәр шејә әһатасына; вә һәр бир мөвчуда чок һикмәтләри тахан, һәтта һәрбир агачда мејвөлөри сајысынча нәтичә-ләри вердирән; вә һәр бир зиһәјатда ә'залары, бәлки әчзалары вө һүчеј-ратлары адәдинчә маслаһатлары тә'гиб идән; һәтта инсанын лисаныны чох вәзифәләрдә тәвзиф етмәклә бәрабәр, таамларын тадлары адәдинчә, зевги олан мизанчыглар илө тәчһиз етдирән һикмәт-и гудсијәнин һәр бир шејә шүмулуна; һәм бу дүнјада нүмунәлөри көрүлән чәлали вә чәмали исимләри-нин тәҹәлиләри, даһа парлаг бир сурәтдә әбәдү'л абадда дәвам едәчәји-нә; вә бу фани аләмдә нүмунәләри мүшаһидә едилән иһсанатынын даһа шашалы бир сурәтдә дар-и сәадәтдә истимрарына вә бәгасына; вә бу дүнја-да онлары көрән муштагларын әбәддә дәхи рәфагатләринө вә бәрабәр булун-маларына бил-ичма; бил-иттифаг шә-һадәт вә дәлаләт вә ишарәт едәрләр, һәм, јүзәр му'чизат-ы баһирәсинә вә ајат~ы гатиасына истинадән, башда Рөсул-и Әкрәм Алејһиссалатү Вәс-сөлам вә Гур'ан-и Һакимин олараг, бүтүн әрваһ-ы нејјирә өсһабы олан өнбијалар вә гулуб-у нуранијә агтабы олан әвлијалар вө угул-у мүнәввәрә әрбабы олан әсфијалар, бүтүн суһуф вө күтүб-ү мугәддәсәдә Сөнин чох тәкрар илә етдијин вәадләринә вә төһдидләринө истинадән; вә Сәнин, гүдрөт вә рәһмөт вө инајәт вә һикмәт вә чәлал вә чәмалын киби гудси сыфатларына вө шә'нлөринә вә из~ зәт-и чәлалына вә салтанат-ы рубубијәтинә итимадән вә кәшфијат вә мүшаһәдат вә илмәлјагин итигадларыј-ла, сәадәт-и әбәдијәји чин вә инсә мүждәлијорлар. Вә әһл-и далаләт ичүн Ҹәһәннәм булундугуну хәбәр вериб илан едијорлар вә иман едиб шәһадәт едијорлар.

Еј Гадир-и Наким! Еј Раһман-и Раһим! Еј Садигу'л-Ва'ди'л-Кәрим! Еј иззәт вә азамәт вә чәлал саһиби Гаһһар-ы Зүлчәлал!

Бу гөдәр садиг достларыны вә бу гөдәр вәадләрини вә бу гәдәр сифәт вә шүунатыны тәкзиб едиб, салтанат-ы рубубијәтинин гәт'и мүгтәзијатыны вә севдијин вә онлар дәхи Сәни тәсдиг вө итаәтлә кәндиләрини Сәнә сев-дирән һәдсиз мәгбул ибадынын һәдсиз дуаларыны вә даваларыны рәдд сдә-рәк, күфүр вә исјан илә вә Сәни вәадиндә тәкзиб етмәклә Сәнин аза-мат-и кибријана докунан вә иззәт-и чәлалинә докундуран вә улуһијәтинин һајсијәтинә илишән вә шәфгәт-и рубубијәтини мүтәәссир едән әһл-и да-лаләт вә әһл-и күфрү, һашрин ин-карында тәсдиг етмәкдән јүз бин дәрәҹә мүгәддәссин. Вә һәдсиз дәрәчә мүнәззәһ вә алисин. Бөјлә ниһајәтсиз бир зүлмдән, бир чиркинликдән Сәнин ниһајәтсиз адаләтини вә ҹәмалини вә раһмәтини тагдис едијорум.

ајәтини, вүчудумун бүтүн зәрраты адәдинчә сөјләмәк истијорум.

Бәлки Сәнин о садиг елчиләрин вә догру Дәллал-ы Салтанатын һаггә-лјәгин, ајнәлјагин, елмәлјагин сурә-тиндө Сәнин ухрәви раһмәт хази-нәләринә вә аләм-и бәгада иһса-натынын дәфинләринә вә дар-и сәа-дәтдә тәмамијлә зүһур едән көзәл исимләринин харига көзәл ҹилвәләри-нә шәһадәт, ишарәт, бәшарәт едәрләр. Вә бүтүн һагигәтләрин мәрҹии вә күнәши вә һамиси олан Һаг исминин ән бөјүк бир шуаы, бу һәгигөт-и әкбәр-и һашријә олдугуну иман едә-рәк, Сәнин ибадына дәрс веријорлар. Еј Раббү'л -Әнбија вә'с- Сыдды-гын!

Бүтүн онлар Сәнин мүлкүндә, Сә-нин әмрин вә гудрәтин илә, Сәнин ирадә вә тәдбирин илә, Сәнин елмин вә һикмәтин илә мусаххар вә му~ ваззафдырлар. Тагдис, тәкбир, таһмид, тәһлил илә, күре-и арзы бир зи-кирханә-и азам, бу каинаты бир мәсчид-и әкбәр һөкмүндә көстәрмиш-ләр.

Ја Рабби вә ја Раббә'с- Сәмавати ве'л-Арадин! Ја Халиги вә ја Халиги Күлл-и Шеј!

Көјләри јылдызларыјла, зәмини мүштәмилатыјла вә бүтүн мәхлугаты бүтүн кејфијәтијлә тәсхир едән гүд-рәтинин вә ирадәтинин вә һикмәтинин вә һакимијәтинин вә раһмәтинин һаг-гы ичүн, нәфсими бана мусаххар ејлә!

Вә матлубуму бана мусаххар гыл! Гур'ан'а вә имана хидмәт ичүн, ин-санларын гөлбләрини Рисале-и Нура мусаххар јап! Вә бана вә ихваныма, иман-ы камил вә һүсн-ү хатимә вер! һәзрәт-и Муса Алејһиссәлама дәнизи вә һәзрәт-и Ибраһим Алејһиссәлама атәши вә Һәзрәт-и Давуд Алејһис-сәлама дагы, дәмири вә һәзрәт-и Сүлејман Алејһиссәлама ҹинни вә инси вә һәзрәт-и Муһаммәд Алеј-һиссәлатү Вәссәлама шәмс вә гәмөри тәсхир етдијин киби, Рисале-и Нур'а гәлбләри вә акыллары мусаххар гыл! Вә бәни вә Рисале-и Нур тәләбләрини, нәфис вә шејтанын шәрриндән вә гәбир азабындан вә Чәһәннәм атә-шиндән муһафаза ејлә вә Ҹәннәтү'л-Фирдевсдә мәс'уд гыл! Лмин, амин, амин!

Гур'ан'дан вә мүначат-ы Нәбәвијә олан Чевшәнү'л Кәбирдән алдығым бу дәрсими, бир ибадәт-и тәфәккүријә олараг, Рабб-и Раһи-мимин дөркбһына арз етмәкдә гусур етмишсом, гусурумун афвы ичүн, Гур'ан'ы вә Ҹевшәнү'л Кәбири шәфаатчы едәрәк, раһмәтиндән афвымы нијаз едијорум.

САИД НУРСИ

Онједдин ҹи Ләм* адап 

ОН ИКИНЧИ НОТА

Еј Рабб-и Раһимим вә еј Халиг-и Кәримим! Бәним су-и ихтијарымла өмрүм вә кәнчлијим заји олуб кетди. Вә о өмүр вә кәнчлијин ^ејвәләриндән әлимдә галан, әләм веричи күнаһлар, зилләт веричи әлөмләр дәлаләт ве-ричи вәсвәсәләр галмышдыр. Вө бу агыр јүк вә хасталыглы гәлб вә хаҹаләтли јүзүмлә габрә јакынлашы-јорум. Билмүшаһәдә, көре-ҝөрә гајәт сүр'атлә, сага вә сола инһираф етмә-јәрәк, ихтијарсыз бир тәрздә, вәфат едән аһбаб вә акран вә акарибим киби, габир гапысына јанашыјорум.

О габир, бу дар-и фанидән фираг-и әбәди илә әбәдү'л-абад јолунда гу-рулмуш, ачылмыш әввәлки мензил вә биринҹи гапыдыр вә бу багландыгым вә мәфтун олдугум шу дар-и дүнја да, гәт'и бир јәгин илә анладым ки, һаликдир кедәр вә фанидир өлүр. Вә бил мүшаһәдә, ичиндәки мөвчудат дәхи, бир-бири архасындан гафилә-гафилә көчүб кедәр гејболур. Хүсусән бәним киби нәфс-и әммарәји да-шыјанлара шу дүнја чох гәддардыр, мәггардыр. Бир ләззәт версә, бин әләм тахар, чәкдирир. Бир үзүм једирсә, јүз тогад вурур.

Еј Рабб-и Раһимим вә еј Халиг-и Кәримим!

сыррыјла бән шимдидән көрүјорум ки, јакын бир заманда, бән кәфәними кејдим, табутума биндим, достларымла вәда ејләдим. Гәбримә тәвәҹчүһ едиб кедәркән, Сәнин дәркаһ-ы раһмәтин-дә, чәназәмин лисан-и һалијлә, руһу-мун лисан-и галијлә багырыраг дерим:

"Әл-аман! Әл-аман! Ја һаннан! Ја Мәннан! Бәни күнаһларымын хача-ләтиндән гуртар!"

Иштә гәбримин башына улашдым, бојнума кәфәними тахыб гәбримин башында узанан ҹисмимин үзәринә дурдум. Башымы дөркаһ-ы раһмәтинә галдырыб бүтүн гүввәтимлә фәрјад едиб нида едијорум. "Ел-аман әл-аман! Ја Һаннан! Ја Мәннан! Бәни күнаһ-ларымын агыр јүкләриндән хилас еј-лә!"

Иштә, гәбримә кирдим, кәфәнимә сарылдым. Тәшјичиләр бәни бырахыб кетдиләр. Сәнин афв-ү раһмәтини интизар едијорум. Вә билмүшаһодә көрдүм ки, Сәндән башга мәлчә* вә мәнчә* јок. Күнаһларын чиркин јү-зүндән вә масијәтин вәһши шәклиндән вә о мәканын дарлыгындан, бүтүн гүввәтимлә нида едиб дијорум:

"Әл аман! Әл аман! Ја Рәһман! Ја Һаннан! Ја Мәннан! Ја Дәјјан! Бә.ни чиркин күнаһларымын аркадашлыгларындан гуртар! Јерими кенишләт-тир! Илаһи! Сәнин раһмәтин мәлчә-имдир вә Раһмәтәнли'л-Аләмин олан һабибин, Сәнин раһмәтинә јетишмәк ичүн вәсиләмдир. Сәндән шәгва дсјил, белки нефсими вә һалими Сәнә шәгва едијорум.

"Еј Халиг-и Кәримим вә еј Рабб-и Раһимим! Сәнин Саид исминдәки мәх-лугун вә маснуун вә абдин, һәм аси, һәм аҹиз, һәм ғафил, һәм чаһил, һәм алил, һәм зәлил, һәм мүси, һәм мүсин, һәм шаги, һәм сејјидиндән гачмыш бир көлә олдугу һалдә, гырх сәнә сонра нәдамәт едиб Сәнин дәркаһына авдәт етмәк истијор. Сәнин раһмәтинә илтича едијор. һәдсиз күнаһ вә ха-тиатларыны итираф едијор. Әвһам вә түрлү түрлү илләтләрлә мүбтәла ол-муш, Сәнә тәзарру вә нијаз едәр. Әкәр кәмал-и раһмәтинлә ону гәбул етсән, магфирәт едиб раһмәт етсән, затән о Сәнин шаниндир. Чүнки, Әрһамүрра-һиминсән. Әкәр гәбул етмәзсән, Сәнин гапындан башга һанки гапыја кедәјим? һанки гапы вар? Сәндән башга Раб јох ки, дәркаһына кедилсин. Сәндән башга һаг мабуд јохдур ки она илтича едилсин

[Јирмибеш сәнә әввәл Рамазанда икиндидән сонра Шејх Гејлани'нин (К.С.) Әсма-и һүсна манзумәсини охудум. Бана бир арзу ҝәлди ки: Әсма-и һүснД ило бир муначат јазајым. Фәгат, о вагит бу гадар јазылды. О гудси устадымыи мүбарәк Мунаҹат-ы Әсмаијјосинә бир назирә јапмаг истәдим. һејһат! Назма истидадым јох. Јапамадым, ногсан галды. Бу муначат, Отуз үчүнчү Сөзүн Отуз үчүнҹү Мәктуб'у олан Пәнчәрәләр Рисаләсинә илһаг едилмишди. Мә-гам мүнасибәтијлә бураја алынды.]

Еј нөфсим! Гәлбим киби агла вә багыр вө де ки:

"Фанијим, фани оланы истәмәм. Ачизим, ачиз оланы истәмәм. Руһуму Рөһмана төслим ејлөдим, гајр истөмәм. Истөрим, фагат бир јар-ы баги истә-рим. Зәррәјим, фагат бир шәмс-и сәрмәд истөрим. һеч өндөр һечим, фагат бу мөвчудаты умумөн истөрим."

* * *

Әвeт, шу мөвчудат ајинәләрдир. Фагат зулмат нура ајинә олдуғу киби; һәм гаранлыг нө дөрәчә шиддәтли исә, о дөрәчә нурун парламасыны көс-төрдији киби, чох чиһөтләрлә зиддијәт ноктасында ајинөдарлыг едәрләр. Мә-сөла, Насылки, мөвчудат ачзијлө гуд-рөт-и Сани'а ајниәдарлыг едәр, фаг-рыјлө гинасына ајинәдар олур. Өјлә дө, фөнасыјлө бәгасына ајинәдарлыг едәр. Әвәт, зөминин јүзү вә јүзүндөки ешчарын гашдакы вазијәт-и фаги-ранөлөри вө баһарда, ша'шаа-паш олан сөрвәт вө гиналары гајәт гат'и бир суретдә, бир Гадир-и Мутлаг вә Ганијј-и Алөлитлаг'ын гудрәт вә раһ-мөтинө ајинәдарлыг едәр. Әвәт, бүтүн мөвчудат, күја лисан-и һал илә, Веј-сөл-Карани киби шөјлә мүначат едәр-ләр: дерләр ки:

"Ја Илаһәна" Раббимиз сәнсин! Чүнки биз абдиз. Нәфсимизин тәр-бијөсиндән аҹизиз. Демәк бизи тәр-бијә едән сәнсин. Нәм сәнсин Халиг, чүнки биз махлугуз, јапылыјоруз. Һәм Рәззаг сәнсин! Чинки биз рызга мөһтачыз; әлимиз јетишмијор. Демәк бизи јапан вә рызгымызы верән Сән-син... Һәм Сәнсин Малик. Чүнки биз мәмлукуз. Биздән башгасы биздә тасарруф едијор. Демәк Маликимиз Сәнсин! Һәм Сән азизсин! Иззәт вә азамәт саһибисин. Биз зилләтимизә бахыјоруз, үстүмүздә бир иззәт чил-вәләри вар... Демәк Сәнин иззәтинин ајинәсијиз. Һәм Сәнсин Ганијји Мутлаг. Чүнки биз фагириз. Фагрымызын өлинә јетишмәдији бир гина вери-лијор. Демәк Гани Сәнсин, верән Сәнсин. Һәм Сән Һајји Багисин. Чүнки биз өлүјоруз. Өлмәмиздә вә дирилмәмиздө бир даими һәјат ве-ричи ҹилвәсини көрүјоруз. Һәм Сән Багисин. Чүнки биз фәна вә зәвалимиздә Сәнин дәвам вә бәганы көрүјоруз. Һәм чәваб верән, атијјә верән Сәнсин! Чүнки биз умум мөв-чудат кали вә һали дилләримизлә даими бағырыб истијоруз, нијаз едиб јалварыјоруз. Арзуларымыз јерләринә көлијор, магсудларымыз верилијор. Демөк бизө чөваб верөн сәнсин!.."

Вә һакөза...

Бүтүн мөвчудатын, күлли вә ҹүз'и һөрбириси бирөр Вејсәл Карани киби, бир мүначат-ы манәвијјә сурәтиндә бир ајинәдарлыглары вар. Аҹз вә фагр вө гусурларыјлө, Гудрөт вә Кәмал-и Ил£һи'ји илан едијорлар...

* * *

 Фөја Рабби, ја Халиги, ја Малики, Сөни чагырмагда һүччөтим һаҹәтимдир. Сана јапдыгым дуаларда уддәтим факатимдир. Вөсилөм фигданы һилә вө фагримдир. Хөзинөм аҹзимдир. Ре'сулмалым, өмөллөримдир. Шәфиим һөбибин Алејһиссалатү Вәссәлам вә раһмөтиндир.

Афвејлө, магфирөт ејлә вә мәр-һамөт ејлө Ја Аллаһ, Ја Рәһман, Ја Раһим! Амин"